Tegenwoordig worden wolken vaak in verband gebracht met depressiviteit, duisterheid en somberheid.  In vroege leefgemeenschappen was dat nauwelijks het geval. Wolken werden daar vooral gezien als brengers van regen die nodig is voor vruchtbaarheid. Ook stonden wolken voor goddelijke openbaring, voor een teken waarin een godheid die op het punt stond zich bekend te maken. JHWH begeleidde de Israëlieten door de woestijn als een pilaar of wolk. Jezus werd bij zijn hemelvaart opgenomen in een wolk en in de koran spreekt Allah vanuit een wolk. In China zijn wolken, vooral roze wolken, symbolen van geluk en symbolen van ten hemel varen.

Bazen zijn als wolken, als ze weg zijn is het weer mooi.
Anoniem

Gedachten zijn als wolken.
Anoniem

Iets beloven is als een wolk. Om het daarna ook te doen is als regen.
Arabisch spreekwoord

Wilt u stijgen? Begin dan met dalen. Wilt u een toren bouwen die tot in de wolken reikt? Leg eerst de fundering van nederigheid.
Augustinus

Daarna zeide de HERE tot Mozes: Zie, Ik kom tot u in een donkere wolk, opdat het volk kan horen, wanneer Ik met u spreek, en zij ook voor altoos in u geloven.
Bijbel, Exodus 19:9

En de wolk bedekte de tent der samenkomst, en de heerlijkheid des HEREN vervulde de tabernakel.
Bijbel, Exodus 40:34

En nadat Hij dit gesproken had, werd Hij opgenomen, terwijl zij het zagen, en een wolk onttrok Hem aan hun ogen.
Bijbel, Handelingen 1:9

En er klonk een stem uit de wolk, die zeide: Deze is mijn Zoon, de uitverkorene, hoort naar Hem.
Lucas 9:35

Terwijl hij nog sprak, zie, daar overschaduwde hen een lichtende wolk, en zie, een stem uit de wolk zeide: Deze is mijn Zoon, de geliefde, in wie Ik mijn welbehagen heb; hoort naar Hem!
Bijbel, Matthéüs 17:5

En ik zag en zie, een witte wolk, en op de wolk iemand gezeten als eens mensen zoon met een gouden kroon op zijn hoofd en een scherpe sikkel in zijn hand.
Bijbel, Openbaring 14:14

Sommige mensen houden hun hoofd zo hoog in de wolken van hun ambt, dat ze niemand meer zien die ze tegenkomen.
Cees Buddingh

Dat Gij de regenboog moge zijn in de stormen van het leven. De lichtbundel in de avond die de wolken weg-lacht en de dag van morgen kleurt met profetische stralen.
Lord Byron

Grijze luchten zijn alleen maar wolken die over drijven.
Frank Gifford

In aanwezigheid van de eeuwigheid zijn de bergen zijn zo vergankelijk als de wolken.
Robert Green Ingersoll

Wie met zijn hoofd in de wolken loopt en met zijn voeten op de grond, is een waarlijk groot mens.
Indiaans spreekwoord

Om door te dringen tot deze donkere wolken en hen op te lossen moet het algemene denkvermogen versterkt worden door educatie.
Thomas Jefferson

Zorg komt voort uit vrees en vrees komt voort uit de wolken van onwetendheid.
Inayat Khan

Als je me zoekt, ik ben in de wolken.
Loesje

Bij slecht weer kun je wel lekker met je hoofd in de wolken lopen.
Loesje

Creatieve krachttraining: hoeveel figuren kun jij in de wolken zien?
Loesje

Laten we doen dat de wind de zon is enhaar wolken de stralen.
Loesje

Najaar. Ik krijg een stijve nek van die mooie wolken.
Loesje  

God schrijft het evangelie niet alleen in de bijbel, maar ook in de bomen, de bloemen, de wolken en de sterren.
Martin Luther

Achter de wolken schijnt de zon.
Nederlands spreekwoord

Er is geen wolkje aan de lucht.
Nederlands spreekwoord

Donkere economische wolken lossen op in een steeds ruimer wordende blauwe lucht van mogelijkheden.
Rick Perry

In de herfst dondert een wolk zonder te regenen en in de regentijd geeft zij regen zonder te donderen. : zo praat de alledaagse zonder te handelen, de voortreffelijke handelt zonder veel te spreken.
Soebhasjitarnava

Wolken drijven mijn leven binnen. Niet meer om regen en storm te brengen, maar om kleur te geven aan mijn lucht van de zonsondergang.
Rabindranath Tagore

Het is beter om met je hoof in de wolken te lopen en te weten waar je bent, dan te ademen in de helderder atmosfeer beneden en te denken dat je in het paradijs bent.
Henry David Thoreau

Liefde is lentezonneschijn, in het voorjaar zijn immers de wolken niet van de lucht.
Julien de Valckenaere

Als schaapkens aan de hemel staan, kan men zonder plu niet uit wandelen gaan.
Weerspreuk

Hebben wolken ‘s morgens rode randen, altijd is er wind en nat voorhanden.
Weerspreuk

Het feest van de Hemelvaart bevat de kiem voor een kosmisch christendom, omdat het ons iets leert over de ware verhouding tussen hemel en aarde. Het laat ons zien hoe door het mysterie van Golgotha de kloof tussen deze wereld en de andere wereld overbrugd wordt en hoe de basis is gelegd voor een groeiende harmonie tussen hemel en aarde, voor een wonderbaarlijke voorjaarsdialoog tussen boven en beneden.

Midden tussen het begin van de lente en het begin van de zomer is dit feest van de elementen. De elementen bouwen de aarde onder auspiciën van de hogere werelden, onder patronaat van de hemel. Alleen moeten wij, die gewend zijnn de blik uitsluitend op de buitenkant van de natuurprocessen te richten, eerst weer in onszelf het zintuig opbouwen om waar te kunnen nemen hoe door de elementen de hemel voortdurend met de aarde verkeert.

De elementen begeleiden de jaarcyclus met hun spel. Zolang de winter heerschappij voert is alles op aarde in de eigenlijke zin want het woord ‘aards’. Alles tendeert naar het element van het vaste, het gevormde en het uitgekristalliseerde. Wanneer het bevriest is zelfs het water bereid afstand te doen van zijn stromende beweging en zich aan te passen aan het element van het minerale. Maar wanneer dan de lente komt, ruisen de beken, stromen de rivieren en stijgen de sappen. Het waterige element neemt de leiding over en brengt al het vaste in beweging. Nu blijkt dat de aarde een levend wezen is: dat zij niet alleen een lichaam, maar ook stromend leven heeft.

En wanneer midden in het voorjaar de zomer reeds zijn voorboden zendt, verschuift het accent van het worden naar het derde element: de lucht komt op een toverachtig nieuwe, scheppende wijze in beweging. Het vierde element is in aantocht en laat zijn werking al voelen: spoedig zal de zomerwarmte alles doordringen. Vooreerst werkt het met een mysterieuze terughouding, in het verborgene. En juist daardoor laat het uit de sterrenhoogten dat vuur mede instralen, dat door de Grieken het empyreum, de vuurhemel genoemd werd.

De roep van de kosmische warmte weeft in de atmosfeer en komt ook tot het waterige element. En nu beginnen lucht en vochtigheid samen een scheppend spel te spelen. Het water dat door de zonnestralen – de afgezanten van de kosmische warmte omhoog geroepen wordt, begint zijn hemelvaart. Door zijn huwelijk met de lucht ontstaat de wolk. Zij is het goddelijk teken van dit ogenblik tussen lente en zomer.

In de wolk openbaart zich tussen aarde en vuur, tussen aardse diepten en hemelse hoogten, de sfeer van een beweeglijk evenwicht. En zo is zij tegelijkertijd het oerbeeld van de metamorfose, van het uit hemelhoogten gezegende organische vormen en en opnieuw vormen. Konden wij maar door naar de wolken te kijken (of dat nu stralend witte cumuluswolken zijn, of het grijze wolkendek waaruit de regen omlaag valt) ons laten aanmoedigen om nooit tot stilstand te komen, maar met opwaarts gericht blik te streven naar een eeuwige metamorfose, naar een nooit rustend worden!

Tussen lente en zomer is de natuur vol tekenen van en beelden voor de hemelvaart van de aardziel. Het wonder van de wolken komt daarin op de eerste plaats. Het jubelend omhoogvliegen van de leeuwerik voegt daar een melodie aan toe. Een feest van hoge vlucht, van de lust om opwaarts te wieken, breidt zich rondom ons uit. En altijd heeft tussen het tweegesprek tussen de hoogte en de diepte de hemel, en in het spel van de elementen het vuur, het eerste woord. Uit hemelhoogten weerklinkt het vurige woord en de lagere elementen volgen die scheppende roep naar omhoog met vreugde en gratie.

De toekomst van het christendom hangt ten nauwste samen met de vraag of de voorspelling in vervulling gaat die de engelen deden aan de discipelen toen veertig dagen na Pasen de wolk als een voorhang het bijzondere wonder van hun ontmoetingen met de herrezene verhulde: ‘Gelijk hij nu is opgenomen in de hemelse sferen, zo zal hij eens van daaruit weer zichtbaar worden voor uw zielen.’ De wolk verbindt de hemelvaart met de wederkomst van Christus. De herrezene verlaat niet na veertig dagen de aarde om te verdwijnen naar een hemelwereld aan gene zijde.

De wolk is zinnebeeld van het rijk van de elementen: met deze sfeer, die heel het aardse doorstroomt en doorademt, verbindt hij zich. Hij wordt alleen onzichtbaar voor de zielen van de discipelen, omdat zij blind zijn voor die wereld. Na tien dagen komt in hen echter de vurige kiem van een toekomstig schouwen tot leven. Wanneer dit gebeuren in de mensheid als geheel tot rijping komt, doordat de vurige kiem van het ‘ware geloof’ ontvlamt, zal de wolk (de sfeer van de elementen, dat wil zeggen de etherische astrale omhulling van de aarde) de plaats zijn waar het voorhang scheurt, die toen in de discipelen het wonderbaarlijke licht van Pasen deed doven: ‘Christus komt op de wolken van de hemel.’

HEMELVAART-VERHALEN

HEMELVAART-VERTELLING UIT JEUGDBIJBEL

DIEPERE ESOTERISCHE SPIRITUELE BETEKENIS VAN HEMELVAART

WAAR IS DE HEMEL? VERHAAL UIT AQUARIUS EVANGELIE

Op de statistieken van mijn website zag ik de afgelopen week, de week voor hemelvaartsdag,  dat er veel bezoekers komen die zoeken naar een vertelling voor kinderen over hemelvaart uit een kinderbijbel. Dan vinden ze niet niet wat ze zoeken, want daar heb ik nog geen aandacht aan besteed. Daarom plaats ik vandaag het Hemelvaart-verhaal uit de kinderbijbel / jeugdbijbel van Nita Abbestee. Ook volwassen kunnen zich hierdoor laten inspireren door dit verhaal dat geschreven is vanuit een gnostieke levensvisie.   

Na zijn opstanding verscheen Jezus veertig dagen lang, op verschillende momenten en plaatsen, te midden van zijn apostelen en discipelen. Nu zouden de apostelen dan voor de laatste maal met hem samen komen. Zij wisten dat dit de laatste keer was dat zij hem in het stoffelijke leven mochten ontmoeten. Zo was het een heilig uur voor hen.

Jezus gaf hun in dit uur nog vele nuttige aanwijzingen en wijze raadgevingen. In heldere taal vertelde hij hen nog eenmaal van de heerlijkheden van het Koninkrijk van God. In liefdevolle zorg trachtte hij nog eens hun gehele aandacht te vestigen op het nieuwe Leven dat hun wachtte. Tot in het diepst van hun wezen ondergingen de apostelen dit laatste moment. Zij konden zich het leven zonder zijn aanwezigheid nog niet indenken. Maar toch waren zij niet bedroefd. Want zij wisten dat hij hun vriend was en dat zij voor altijd met hem verbonden bleven; dat zij aan het einde van hun geestelijke weg in het nieuwe Land weer met hem zouden worden verenigd.

Een gouden opdracht had hij hun gegeven! Moesten zij niet over de hele wereld, aan allen die het wilden en konden verstaan zijn boodschap van Liefde brengen? De heerlijke boodschap van de bevrijding uit het vergankelijke leven? Moesten zij daarvoor niet dagelijks bezig zijn met zijn wijsheid, zijn inzicht, zijn grote werk? Wisten zij niet dat hij hen niet ging verlaten om zich van hen af te keren, maar om hun een weg te bereiden door die landen van het koninkrijk van God, zoals hij voordien gedaan had in het aardse leven?

Had hij niet gezegd: ‘Het is nuttig voor u, dat ik heenga. Maar ik zal u een Trooster zenden!’ Wie die Trooster was en hoe dat allemaal zou gaan, wisten zij nog niet. Maar dat alles tot hun heil en verlossing zou dienen was hun vaste overtuiging.

Nu zaten zij bijeen. Voor het laatst gebruikten zij de maaltijd in zijn aanwezigheid. En Jezus vertelde in blijde, kleurrijke taal over het koninkrijk van God; over de ontelbaar velen die door het werk van de apostelen nog komen zouden, en over de Liefde van zijn Vader en hemzelf voor hen die dit zegenrijke werk op zich wilden nemen. Daarop zij hij: ‘Verlaat Jeruzalem nog niet, maar wacht op de belofte van mijn Vader, die heel spoedig komen zal! Want Johannes doopte eenmaal met water, zoals ge weet; maar gij alleen zult gedoopt worden met de Heilige Geest!’

Toen begrepen de apostelen dat dit de Trooster was, die hij hun beloofd had. Want door de Heilige Geest zouden zij in staat zijn alles wat noodzakelijk was te dragen en te verrichten. Van binnenuit zouden zij dan weten, hoe alles gedaan moest worden. Hun eigen, levende ziel zou dan de leidsman zijn en hen in het vervolg leiden.

Toch waren er enkelen die op dit moment diep in hun hart hoopten op een koning voor het volk van Israël, voor het Joodse volk. Maar Jezus wist dat het ware volk van Israël bestond uit de verloste kinderen van God in het nieuwe Land. Daar zou hij hun koning zijn!

Toen dan ook nog een paar mannen voorzichtig vroegen of er mogelijk toch nog een koning zou komen, antwoordde Jezus: ‘Laat dat over aan de Vader. Hij alleen weet of en wanneer deze dingen moeten gebeuren. Maar gij zult allen kracht ontvangen wanneer de Heilige Geest over u komt! En dan zult gij van mij getuigen in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, ja tot aan het uiterste van de aarde!’

Vervolgens stond hij op en nam hen mee naar buiten, waar zij een berg beklommen. Daar strekte hij toen zijn handen over hen uit en zegende hen. Als een golf van oneindige liefde kwam die zegening over hen, met de woorden: ‘Zie ik ben met u, al de dagen, tot de voleinding van de wereld!’

Daarop openden zich de poorten van het koninkrijk van God om hem, de onsterfelijke zoon van God, weer in zijn heerlijke, vreugdevolle en heilige oorden op te nemen. Daar werd hij ontvangen door zijn vrienden en vriendinnen die hem eens uitgeleide deden; die met nooit ophoudende aandacht en Liefde zijn gehele weg door de wereld volgden; die hem hielpen en troostten waar zij konden, in de vele smarten die hij droeg om het lijden van de verdwaalde mensenkinderen; en die hem nu met glorie en dank omringden vanwege het machtige werk dat hij in de wereld had volbracht. Op aarde stonden zijn apostelen en zagen hem heengaan ‘totdat een wolk Hem aan zijn ogen onttrok’, zoals in de bijbel staat.

Wij begrijpen hieruit dat Jezus was binnengegaan in die zuivere sfeer van het nieuwe Land. Daar hadden de achterblijvenden nog geen toegang omdat zij voorlopig nog in hun stoffelijke, aardse kleed moesten blijven werken. Zij wisten echter wat dit betekende. En zij keerden daarom vol dankbare vreugde naar Jeruzalem terug, om daar dagelijks hun werk in de tempel te verrichten. Ook kozen zij een apostel die de lege plaats van Judas mocht innemen. En zo wachtten deze twaalf dan op het moment, waarop de belofte van de Vader vervuld zou worden.

Zo had dan de liefdevolle broeder van de universele broederschap zijn taak onder de verdwaalde kinderen van God volbracht. Eenmaal daalde zijn lichtende, stralende microkosmos neer in dit duistere, stoffelijke levensveld om een baan van licht te maken, die de wereld van de liefde met de wereld van de mensen zou verbinden. De gehele aarde werd in dat liefdevolle licht gebaad. En nu, na zijn omwandeling, keerde Jezus langs die lichtende baan terug om allen die hem wilden volgen, langs diezelfde baan mee te trekken naar het oorspronkelijke Vaderland.

Daarom was het nuttig voor de apostelen, ja, voor alle mensen, dat hij heenging en de trooster zenden zou. Dat is de Heilige Geest die tot op deze dag ieder mens vervult die de weg van geestelijke bewustwording en vernieuwing gaat door die lichtende baan te betreden. ‘Het huis van mijn Vader heeft vele woningen, en ik ga heen om u een plaats te bereiden!’ had Jezus eenmaal gezegd. Daarom nu ging hij heen opdat, wanneer ontelbaren langs die baan thuiskomen, er voor allen, zonder uitzondering een plaats bereid is! Daarin zien we duidelijk dat hij voor alle kinderen van God blijft werken en hen nooit zal vergeten.

KLIK HIER VOOR WERKBLADEN OVER HEMELVAART EN PINKSTEREN

Plezier met vogelgeluiden op smartphone (21 maart)

Vogels zingen en maken andere geluiden om met elkaar te communiceren. Vooral de mannetjes bakenen hun territorium af door luid te zingen, vooral in het begin van de lente. Mannetjes die goed kunnen zingen zijn interessante partners voor vrouwtjes omdat ze een goed leefgebied hebben en dus veel voedsel kunnen vinden voor jonge vogels. Met korte roepjes geven vogels elkaar aan waar ze zitten. Dat geldt ook voor vogels die in groepen trekken. Wanneer ik tijdens een wandeling in de natuur vogelgeluiden hoor, maak ik nog wel eens gebruik van de applicatie met vogelgeluiden op mijn iPhone. Dan zoek laat ik het geluid van de vogel die ik heb gehoord even door het bos klinken. Ik vind het altijd weer verrassend om te horen hoe de vogels daarop antwoorden. De applicatie is ook heel handig als ik sta te wachten bij een hotelbalie of een winkel-toonbank. Als ik dan de haan laat kraaien, word ik snel geholpen.

Gefopt door de natuur (1 april)

Al mijn hele leven heb ik een fascinatie voor illusies: voor gezichtsbedrog en voor goocheltrucs. Illusionisten en goochelaars kunnen mij niet zo gemakkelijk meer om de tuin leiden, maar de natuur slaagt er nog wel eens in om mij te foppen. Vorig jaar had ik een grappige ervaring op de Mookerheide, die toen uitbundig bloeide.

Ongeveer halverwege de prachtige rondwandeling merkte ik een bijzondere heidesoort op die ik nog nooit eerder had gezien: heidestruiken met oranje bessen. Ik ging op mijn hurken zitten om de bijzondere planten nader te bestuderen. Mijn vriendin hielp me snel uit mijn droom: ze wees naar de lijsterbes boven mijn hoofd. De bessen waren van de takken afgevallen waren en zodanig in de heide terechtgekomen, dat het leek dat deze aan de heidetakjes zaten.

Moraal van dit verhaal: als je je teveel richt op een detail verlies je het grote geheel uit het oog. Bij beschouwingen is het belangrijk om de omgeving of context erbij te betrekken.

Dieren en planten die organismen om de tuin leiden (1 augustus)

Sommige dieren en planten creëren illusies bij andere organismen om zichzelf te beschermen of de soort in stand te houden. Dieren met een schutkleur worden dankzij zo’n camouflage niet zo snel opgemerkt door hun natuurlijke vijanden. De wandelende tak die ik als kind in een grote glazen pot hield, was bijna niet te onderscheiden van een echter tak.

Een andere vorm van illusie in de natuur staat bekend als mimicry of nabootsing. Daarbij  lijkt een dier of plant op een ander dier of plant, veel meer dan door toeval, levenswijze en gezamenlijke afstamming kan worden verwacht. Zweefvliegen hebben een lijf met geel-zwarte strepen, en lijken daarom veel op wespen. Hoewel zweefvliegen niet kunnen steken halen veel vogels het niet in hun kop om deze insecten te eten, want instinctief weten ze dat geel-zwarte strepen duiden op gevaar, wat klopt als het gaat om wespen. Stinkzwammen en sommige aronskelken verspreiden een lijkengeur om bromvliegen aan te trekken die moeten zorgen voor de verspreiding van sporen en voor de bevruchting.

Die vraag is van belang voor iedereen die op de een of andere manier betrokken is bij onderwijs in de meest brede zin van het woord. In zijn presentatie gaat spreker en enterbrainer Arend Landman in op drie essentiële invalshoeken van waaruit kan worden gekeken naar verbetering van de effectiviteit van het onderwijs: aandacht, bezieling en creatie. Die drie aspecten zijn mede bepalend voor de effectiviteit van het onderwijs op alle niveaus: van onderwijs aan kleuters tot post-academische opleidingen. Ze zijn van belang voor ambtenaren van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, voor bestuurders en directeuren van onderwijsinstellingen, voor docenten en leerkrachten en voor leerlingen en studenten. Aandacht, bezieling en creatie hangen nauw samen en kunnen niet zomaar worden geïmplementeerd omdat ze uitstijgen boven het verstandelijke denken. Ze vormen het fundament voor waardengedreven onderwijs waarin sprake is van geïntegreerd denken, voelen en handelen van binnenuit.

Gerichte AANDACHT is nodig om dingen voor elkaar te krijgen. Alles wat geen aandacht krijgt neemt af en alles wat aandacht krijgt groeit. Tegenwoordig komen er zoveel taken af op volwassenen, tieners en kinderen, dat ze geneigd zijn meerdere dingen tegelijk te doen en van het ene naar het andere te springen. Doordat de aandacht wordt versnipperd, wordt weinig flow ervaren en blijven de resultaten beperkt. Bovendien leidt het voortdurend omschakelen van de ene activiteit naar de andere tot vermoeidheid, concentratieverlies. Ook gaat het ten koste van de kwaliteit van het leven. Als je veel surft op internet en heel actief bent met sociale media, verandert je brein. Uit onderzoek blijkt dat de hersenen dan hongerig worden naar steeds nieuwe informatie. Dan is het moeilijk om iets waardevols tot stand te brengen. Aandacht voor aandacht leidt niet alleen tot betere resultaten, maar ook tot versterking van de het geheugen, de intuïtie en het gevoel van welbevinden.

Mensen die leven en werken vanuit hun eigen BEZIELING bereiken meer en ervaren meer levensvervulling. Bezieling ontstaat als je je leven en werk ervaart als waardevol, wanneer je je talenten gebruikt en ontwikkelt, en deze in dienst stelt van een groter geheel. Onderwijsinstellingen staan voor de uitdaging om randvoorwaarden te creëren die het mogelijk maken dat leraren en leerlingen meer gaan leven en werken vanuit een intrinsieke motivatie. Dat kan door autonomie, meesterschap en zingeving te bevorderen. Het onderwijssysteem in Finland is mede zo succesvol omdat met die drie factoren rekening is gehouden Het huidige Nederlandse onderwijsbeleid dat inzet op professionalisering van leraren sluit aan op de behoefte aan meesterschap.

De kwaliteit en de effectiviteit van het onderwijs kunnen worden verhoogd door meer nadruk te leggen op CREATIE en minder op consumptie. We zijn zijn van nature scheppende wezens. We houden ervan om dingen te creëren. Wanneer iemand individueel of in samenwerking met anderen bewust iets moois creëert, komt er in de hersenen dopamine vrij. Die natuurlijke neurotransmitter geeft niet alleen een goed gevoel, maar zorgt er ook voor dat neurale verbindingen sterker worden. Dat betekent dat mensen beter leren wanneer ze in een creatieproces zelf ontdekken en verbanden leggen. Daarvoor is het nodig dat er in het onderwijs meer aandacht komt voor talenten die in verband worden gebracht met de rechter hersenhelft en voor creatief denken.

De lengte van deze presentatie kan in overleg worden vastgesteld. Arend maakt in zijn presentatie gebruik van multimedia en doet bij elke aspect een passende en bijzondere demonstratie om educatie, entertainment en empowerment met elkaar te kunnen verbinden.

KLIK HIER VOOR EEN (PRINTBAAR) PDF DOCUMENT (A4) VAN DEZE TEKST

In dit zen-verhaal verbeeldt de herder is de geest, dat is de oorspronkelijke mens (microkosmos) die in de wildernis van deze wereld op zoek gaat naar een mens die hem thuis wil brengen (in het gebied waar hij thuishoort). Die mens is in het begin maar matig geschikt. Hij is als een zwarte os: wild, ongetemd en gedreven door impulsen en hartstochten. De herder gaat de os temmen. Daarbij maakt hij gebruik van het patroon van de geestelijke wil (gesymboliseerd door het touw) en de discipline van de geestorde-wet (gesymboliseerd door de zweep).

In de vijfde afbeelding volgt de persoonlijkheid (os) de geest (herder). Dan breekt een vreugdevolle periode aan van rust en leren. Het lied van de geest weerklinkt in de zielenmens. Dan zijn er geen leidsels meer nodig. De geestmens nadert steeds meer het oorspronkelijke leven. In die subtiele sferen verdwijnt de vorm. In afbeelding 8 wordt dat genoemd:  os én herder volkomen vergeten. In afbeelding 9 wordt niets aards meer gevonden: het beest is verdwenen en geest en vorm zijn opgelost in het nieuwe leven. In afbeelding 10 keert de verlichte vrijwillig terug (bodhisattva) om de lijdende mensheid van dienst te kunnen zijn. Een hartelijke lach verkwikt zijn omgeving en alles bloeit op en verheugt zich in zijn aanwezigheid.

Op de diepere betekenis van dit oude zen-verhaal wordt dieper ingegaan op het Boeddha-symposion op zaterdag 2 juni 2012. Hieronder volgt een diashow over de tien stadia en een vertaling van de oorspronkelijk tekst die Kakuan schreef bij de tien tekeningen.

http://www.youtube.com/watch?v=iQDO1hahcVM

1. Het zoeken naar de os. Eenzaam en alleen in een eindeloze wildernis, schrijdt de herder door het woekerende gras en zoekt zijn os. Breed stroomt de rivier, tot in wijde verte strekken zich de bergen uit, en het pad loopt steeds dieper in het vergroeide. Het lichaam dodelijk vermoeid en het hart vertwijfeld. Toch vindt de zoekende herder geen geleidende richting. In de avondschemering hoort hij enkel krekels op de ahorn zingen.
2. Het spoor van de os vinden. Onder de bomen aan de waterkant zijn her en der de sporen van de os dicht afgedrukt. Heeft de herder de weg gevonden tussen het dicht woekerende, geurende gras? Hoe ver de os ook weglopen mag, tot in de achterste plaats van het diepe gebergte: zijn neus reikt tot in de uitgestrekte hemel, zodat hij zich niet verbergen kan.
3. Het vinden van de os. Plotseling klinkt boven in de kruin van de boom het heldere gezang van een nachtegaal. De zon straalt warm, zachtjes waait de wind, aan de oever lopen de wilgen uit. Er is geen plaats meer waar de os zich zou kunnen verstoppen. Zo mooi is die prachtige kop met de hoog oprijzende horens, dat geen schilder hem zou kunnen schilderen.
4. Het vangen van de os. Na grootste inspanning heeft de herder de os gevangen. Te heftig nog diens luimen, zijn kracht nog te razend, om gemakkelijk zijn wildheid te temmen. Nu eens gaat hij ervandoor en klimt naar hoge vlakten, dan weer dringt hij ver door in diepe, nevelige, bewolkte plaatsen en wil zich verbergen.
5. Het temmen van de os. De herder mag zijn hand geen ogenblik van zweep en teugel aflaten. Anders zou de os er met grote schreden vandoor gaan het stof in. Is de os echter geduldig getemd en tot zachtmoedigheid gebracht, dan volgt hij vanzelf de herder, zonder halster of ketting.
6. Naar huis op de rug van de os. De herder keert terug naar huis op de rug van de os, gelaten en vrij. In de uitgestrekte avondnevel klinkt wijd en zijd het geluid van zijn fluit. Maat na maat en couplet na couplet klinkt de grenzeloze stemming van de herder. Luistert iemand naar dit geluid, dan hoeft hij niet meer te raden hoe het de herder te moede is.
7. De os vergeten, de herder alleen. Reeds is de herder thuisgekomen op de rug van de os. Er bestaat geen os meer. De herder zit alleen, op zijn gemak en stil. Rustig sluimert hij nog wat, want de rood brandende zon staat immers reeds hoog aan de hemel. De nutteloze zweep en teugel heeft hij weggeworpen onder het dak van stro.
8. Os én herder volkomen vergeten. Zweep en teugel, os en herder zijn volkomen verdwenen. Woorden schieten tekort om de uitgestrekte blauwe hemel te omspannen. Sneeuw kan toch ook niet blijven bestaan op een rood brandend haardvuur? Pas wanneer een mens in dit oord aangekomen is, evenaart hij de oude meesters.
9. Terug naar de Oorsprong. In de Grond en Oorsprong teruggekeerd heeft de herder reeds alles volbracht. Niets is beter dan direct ter plekke als blind en doof te worden. In zijn hut zit hij en ziet geen dingen daarbuiten. Grenzeloos stroomt de rivier, zoals hij stroomt. Rood bloeit de bloem, zoals zij bloeit.
10. Naar de markt met weldoende handen. Met ontblote borst en op blote voeten komt hij naar de markt. Het gezicht met aarde besmeurd, het hoofd helemaal met as bestrooid. Zijn wangen onder de tranen van het machtige lachen. Zonder zich in te spannen voor geheimen en wonderen, brengt hij plotsklaps de dorre bomen tot bloei.

KLIK HIER VOOR HET BOEDDHA-SYMPOSION OP 2 JUNI 2012

KLIK HIER VOOR INFO OVER HET BOVENSTAANDE BOEK

De denkmethoden die in het onderwijs worden onderwezen zijn uitstekend, maar niet voldoende. Dat is de mening van de creativiteitsgoeroe Edward de Bono. In zijn boek ‘Creatief Denken. Slimme technieken om problemen op te lossen’ beschrijft hij de ontwikkeling van ons denken, legt uit hoe ons brein werkt en reikt vervolgens eenvoudige, praktische en effectieve technieken aan om creatief te denken. In hoofdstuk 18 gaat hij in op creativiteit in het onderwijs. Dit blog-artikel is grotendeels gebaseerd op fragmenten uit dat hoofdstuk.

De Bono betoogt dat onze huidige denkwijzen uitstekend voldoen op bepaalde terreinen, terwijl ze op andere terreinen ontoereikend en zelfs nutteloos zijn. Door in Frankrijk harder en nadrukkelijker foutloos Engels te spreken, wordt je niet beter begrepen. Door te volharden in traditioneel denken, wordt dit denken niet adequater. Volgens De Bono hebben we andere denkmethoden nodig.

Edward de Bono propageert creatief denken, ontwerpgericht denken en perceptueel denken in het reguliere onderwijs te integreren. Hij constateert dat we vanuit ons huidige traditionele denken dingen bekritiseren – aantonen dat het slecht is – zonder veranderingen voor te stellen. Het is veel moeilijker om te erkennen dat iets uitstekend is en tegelijkertijd toch aan te dringen op verandering, omdat iets niet toereikend is.

Mensen blijven volharden in de overtuiging dat informatie genoeg is. Overheden hebben denktanks die informatie verzamelen en analyseren. Men gaat ervan uit dat dit nieuwe ideeën oplevert. Maar het is niet genoeg om informatie te analyseren, want de informatie kan worden waargenomen via oude concepten. Het is echt nodig dat we ons formeel en doelbewust inspannen om nieuwe ideeën te creëren. Het is niet zo dat nieuwe ideeën  zich gewoon mettertijd ontwikkelen. We moeten ze creëren.

De taal maakt geen onderscheid tussen idee-creativiteit en artistieke creativiteit. Scholen beweren dat ze veel doen aan creativiteit, maar dit gebeurt in de vorm van muziek, dans, zang schilderen en theateruitvoering. Dat is uitstekend, maar niet toereikend, want ze doen niets aan ideecreativiteit. Ik zie idee-creativiteit meer als een vaardigheid dan als een talent. Iedereen kan deze vaardigheid leren beheersen, oefenen en toepassen. Net als bij alle andere vaardigheden – tennis, skiën en koken – zijn sommige mensen bedrevener dan andere. Iedereen kan echter een bruikbaar niveau halen in deze vaardigheid. Idee-creativiteit kan even formeel worden onderwezen en gebruikt als wiskunde.

Brainstormen is een bekende uit de reclame sector afkomstige vorm van idee-creativiteit. Brainstormen is wel waardevol, maar is tegelijk een heel zwak proces vergeleken met enkele formele instrumenten van lateraal denken. Het is niet genoeg om de beletselen weg te nemen en het oordeel op te schorten. Het traditionele proces van brainstormen wekt soms de indruk van een waterstraal van – soms idiote – ideeën laten spuiten, in de hoop dat er één een nuttig doel treft. Er zijn meer doelbewuste processen nodig om creativiteit actief te stimuleren en te verbeteren.

Peuters en kleuters

Voor peuters en kleuters is tekenen het ideale medium voor creativiteit. Een kind kan in tekeningen concepten uitleggen die het onmogelijk in woorden kan vatten. Ik heb heel jonge kinderen complexe terugkoppelingssystemen zien tekenen. In tekeningen kun je zien wat er gebeurt en vragen stellen. ‘Hoe gebeurt dit?’ Dan wijs je gewoon naar een deel van de tekening.

De ontwerpen van kinderen bevatten veel concepten. Soms worden deze simpel en primitief uitgevoerd. Tekenen is een krachtige manier om te zorgen dat kinderen creatief, constructief en ontwerpgericht bezig zijn. Bedenk dat het hierbij niet gaat om de gebruikelijke ‘artistieke’ tekeningen van buitenhuisjes met stokrozen of andere bloemen. Het zijn functionele tekeningen om een proces of handeling aan te geven. We kunnen kinderen ook laten werken met het kader van de zes denkende hoofddeksels (6 denkhoeden). Vanaf ongeveer vier jaar kunnen ze daarmee omgaan.

Primair onderwijs

Les in mijn denken heeft een zeer krachtig effect: volgens de Atkey-organisatie 30 tot 100 procent verbetering in elk ander vak. Het is zeer belangrijk dat denken wordt onderwezen als apart vak dat ‘denken’ wordt genoemd. Jongeren die niet goed zijn in academische vakken blijken vaak heel goed te kunnen denken. En dat is een grote opsteker voor hun zelfvertrouwen en vaak een verrassing voor de docenten.

Denken wordt voornamelijk onderwezen in de vorm van CoRT-lessen (Cognitive Research Trust). Deze gaan voornamelijk over perceptueel denken en veranderingen in perceptie. Perceptie, een belangrijk element van denken, wordt in traditionele lesprogramma’s veronachtzaamd.

Projecten op basischolen kunnen constructief, creatief en ontwerpgericht denken omvatten. Met kranten, schaar en lijm kun je allerlei projecten uitvoeren. Ik heb kinderen ooit de odracht gegeven een zo hoog mogelijke toren te bouwen van één krantenpagina. de toren moest stevig zijn, en zelfstandig kunnen staan. Er werden verschillende ontwerpconcepten gebruikt.

Voortgezet onderwijs

In het onderwijs wordt bijna alles benaderd vanuit kennis en analyse. Dit zijn cruciale en zeer nuttige aspecten van het onderwijs, maar de creatieve, constructieve en ontwerpgerichte aspecten zijn ook heel nuttig, en die worden schromelijk verwaarloosd. Zonder al te veel moeitew kan er in kennisvakken (bijvoorbeeld geschiedenis) worden gesnoeid om iets meer tijd te besteden aan denkvaardigheid. De tekenprojecten die ik noemde kunnen ook op middelbare scholen worden gebruikt. De CoRT -denklessen worden ook veel gebruikt op middelbare scholen. Deze bieden instrumenten en kaders om  de perceptie te verbeteren. Logica zonder perceptie is erger dan nutteloos: het is gevaarlijk.

Hobby’s zijn nuttig, maar slechts enkele hobby’s stimuleren tot creatief denken en ontwerpgericht denken. Voor kinderen en jongeren is het belangrijk om iets te presteren. Vaak komen ze in de criminaliteit terecht omdat ze alleen daar het gevoel hebben op korte termijn iets te kunnen presteren. Het is hard nodig dat we andere terreinen bieden waarop kinderen en jongeren zich constructief kunnen ontwikkelen.

Hoger onderwijs

Universiteiten zijn achterhaald. Oorspronkelijk waren ze bedoeld om de kennis en wijsheid van het verleden bij de studenten van nu te brengen. In het digitale tijdperk kun je ook zonder universiteit beschikken over alle kennis die je nodig hebt. Universiteiten moeten dus vaardigheden onderrichten:Informatievaardigheden: hoe je informatie verkrijgt en beoordeelt

• Denkvaardigheden: creatief, ontwerpgericht, constructief en perceptueel denken (niet alleen analyse en logica)
• Contactuele vaardigheden: hoeje omgaat met mensen en leiding geeft aan mensen
• Operationele vaardigheden: projecten ontwerpen en uitvoeren

Ik zou nog meer vaardigheden kunnen toevoegen aan deze lijst. Universiteiten zouden meer betrokken moeten zijn bij de samenleving, bijvoorbeeld door forums te organiseren om te discussiëren over bepaalde problemen. Ze zouden ook creatieve benaderingen voor allerlei sociale kwesties kunnen organiseren. Het is voor universiteiten niet langer voldoende om een gesloten kennisenclave te zijn.

KLIK HIER VOOR MEER INFO OVER HET BOEK ‘CREATIEF DENKEN’

Schilderen wat ik ervaar en vertalen wat ik voel is als een grote bevrijding. Maar het is ook werk, zelfonderzoek, bewustzijn, kritiek en ploeteren.
Balthus

Gij zijt mij een verberging, Gij bewaart mij voor benauwdheid, Gij omringt mij met jubelzangen van bevrijding.
Bijbel, Psalm 32:7

De waarheid zal jullie bevrijden (Veritas vos liberabit)
Bijbel, Johannes 8:32

De schepping zal bevrijd worden van de dienstbaarheid aan de vergankelijkheid tot de vrijheid van de heerlijkheid van de kinderen van God.
Bijbel, Romeinen 8:21

Ik heb er altijd naar gestreefd de stem te verheffen voor de hoop op een wereld waarin haat plaats maakt voor respect en onderdrukking voor bevrijding.
Theodore Bikel

Vooroordelen die ontstaan zijn uit de rede zijn de slechtste vooroordelen, want de rede is het enoge instrument voor de bevrijding van vooroordelen.
Allan Bloom

Zichzelf vrij maken van woorden is bevrijding.
Bodhidharma

Ik heb alles achtergelaten, door de vernietiging van al mijn begeerten heb ik bevrijding bereikt.
Boeddha

Zoals de machtige oceaan één smaak heeft, de smaak van zout, zo heeft mijn leer ook één smaak: de smaak van bevrijding.
Boeddha

Je bereikt de grote bevrijding niet door discipline alleen, niet door het naleven van je geloften en je moreel te gedragen, niet uitsluitend door te leren, op te gaan in samadhi en ook niet door in afzondering te leven.
Boeddha, Dhammapada 19:271

Laat het verleden achter je, vergeet de toekomst en geef het heden op. Heb je zo je gemoed bevrijd van elke gewoonte, ga dan naar de verre oever van het bestaan en doorbreek de cyclus van geboorte en dood.
Boeddha, Dhammapada 23:348

Wraak lokt alleen maar geweld uit, geen helderheid en werkelijke vrede. Ik denk dat bevrijding van binnenuit moet komen.
Sandra Cisneros

De werkelijke waarde van een mens kan worden gevonden in de mate waarin hij bevrijding van zijn eigenbelang heeft bereikt.
Albert Einstein

Bij bevrijding gaat het erom dat je naar buiten treedt, je leven herstructureert en zelf handelt.
Jane Fonda

Als je de sleutel naar bevrijding zoekt, is er slecht nieuws en goed nieuws. Het slechte nieuws is: er is helemaal geen sleutel tot bevrijding. Het goede nieuws is:
de deur staat altijd open.
Jan Kersschot

Ik ben voorstander van de bevrijding van alle mensen, niet alleen van de zwarte mensen, de vrouwelijke mensen en de homoseksuele mensen.
Richard Pryor

Hoewel het derde inwijdingsstelsel altijd heeft bestaan sedert de openbaring van Jezus Christus, heeft slechts een betrekkelijk zeer kleine exclusieve schaar van kandidaten het onuitsprekelijke geluk mogen smaken door dit stelsel te worden bevrijd.
Jan van Rijckenborgh

In een belangrijk opzicht stemmen alle mystiek en esoterisch strevende mensen met elkaar overeen: allen zoeken zij geestelijke en structurele bevrijding. De methoden mogen zeer verschillend zijn, of zelfs tegengesteld, de neiging, de drang, het zoeken, ze zijn volkomen gelijk.
Jan van Rijckenborgh

De kunstenaar produceert voor de bevrijding van zijn ziel. Het is zijn natuur om te creëren, zoals het de natuur van water is om van de berg af te stromen.
Somerset Maugham

Wanneer we bevrijd zijn van onze angst, worden ook anderen door onze aanwezigheid automatisch van angst bevrijd.
Marianne Williamson

Een meester vroeg: ‘Wie houdt je tegen?’ De leerling antwoordde: ‘Niemand.’ Toen zei de meester ‘Waarom zoek je dan bevrijding?’
Zen-mondo

KLIK HIER VOOR KLASSIEKE TEKST OVER BEVRIJDING: ASHTAVAKRA’S ZANG

De dood is een adembenemende gebeurtenis.
Gay van den Berghe

Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u, indien iemand mijn woord bewaard heeft, hij zal de dood in eeuwigheid niet aanschouwen.
Bijbel, Johanns 8:51

Scheiden is vaak een weinig sterven, maar blijven is vaak voorgoed insluimeren.
Jean de Boisson

Wie de dood vreest, verliest zelfs ‘t leven dat hij heeft.
Cato

Wij kennen het leven niet. Hoe kunnen wij dan de dood kennen?
Confucius

In ieder afscheid is een beeld van de dood.
George Eliot

De dood gaat ons niet aan. Zolang wij er zijn, is de dood er niet; en wanneer de dood er is, zijn wij er niet.
Epicurus

Laat de doden met rust- zelfs als ze nog in leven zijn.
Fliegende Blätter

De dood verrast de wijze niet: hij is altijd gereed voor het vertrek.
Jean de la Fontaine

Bang zijn voor de dood is hetzelfde als bang zijn om een oud en versleten kleed weg te gooien.
Mahatma Gandhi

Het is van oudsher een gewoonte van theologen om de levenden te slaan met de botten van de doden.
Robert Green Ingersoll

Het leven is een ziekte, de wereld een hospitaal en de dood is onze arts.
Heinrich Heine

Je hoeft alleen maar innerlijk dood te gaan, dan is alles gemakkelijk.
Ernest Hemingway

De vergelijking van het leven is eerst op te lossen, wanneer de dood opgehouden heeft een onbekende grootheid erin te zijn.
Ernst Hohenemser

De bleke dood klopt zonder onderscheid aan de hutten van de armen en de burchten van de koningen.
Horatius

Gedenk te sterven (Memento mori).
Latijnse zin

De ware dood is geen bron van verschrikking voor de gewone, verstandige, gevoelige mens. Levend dood zijn, dat is de grote nachtmerrie.
Henry Miller

Wie de mensen leert sterven, leert ze tevens leven.
Montaigne

Arm en rijk zijn voor de dood gelijk.
Nederlands spreekwoord

De dood heeft geen kalender.
Nederlands spreekwoord            

De een zijn dood is de ander zijn brood.
Nederlands spreekwoord

Men moet van het leven scheiden zoals Odysseus van Nausicaa afscheid nam: meer zegenend dan verliefd.
Friedrich Nietzsche

Er zijn patiënten die beter schijnen te worden uit angst voor de dood, om dan weer ziek te worden uit angst voor het leven.
F.A. Nolle

De werkelijke vraag is niet of er leven bestaat na de dood. De werkelijke vraag is of je levend bent voor de dood.
Osho

Doodgaan, mijn beste dokter, dat is het laatste wat ik zal doen!
Lord Palmerston

Wanneer je wilt dat men je op waarde schat, ga dan dood of op reis.
Perzisch spreekwoord

Uw erfgenamen zijn niet geïnteresseerd in wat u doet, maar in wat u nalaat.
Alexander Pola

Vrees niet het leven te verliezen, want de dood is slechts een verandering van woning.
Pythagoras

Zelfs de dood krijgen we niet voor niets, hij kost ons het leven.
Russisch spreekwoord

Het afnemen van alle krachten bij het toenemen van de ouderdom is stellig heel droevig, maar het is noodzakelijk: anders zou de dood te zwaar vallen.
Arthur Schopenhauer

De dood eist alles op. Sterven is een wet, geen straf.
Seneca

Het hele leven is nodig om te leren leven en te leren sterven.
Seneca

Velen hebben zich dood gegeten, maar wie matig is, leeft des te langer.
Jezus Sirach

Menigeen moet dood zijn, om levend voor ons te worden.
Peter Sirius

De vrije mens denkt over niets minder dan de dood. Zijn wijsheid is niet een denken over de dood, maar over het leven.
Spinoza

Doodgaan: er klopt iets niet.
Eric van der Steen

Een dokter kan soms de zeis van de dood afweren, maar hij heeft geen macht over het zand in de zandloper.
Mrs. Henry Thrale

De dood is een zwarte kameel die knielt voor ieders deur.
Turks spreekwoord

De waarheid beminnen betekent de leegte verdragen, en dus: de dood aanvaarden. De waarheid staat aan de kant van de dood.
Simone Weil

KAHLIL GIBRAN OVER DOOD, LEVEN EN STERVEN

SPREUKEN EN CITATEN OVER DE OPSTANDING

Vorige week kreeg ik het boekje ‘Het leven als kunstwerk’ van Joep Dohmen in handen. Op koninginnedag heb ik het met veel belangstelling gelezen in de tuin. Het is een essay dat Dohmen schreef in 2008 in het kader van de maand voor de Filosofie.

Prof. dr. Joep Dohmen (1949, zie bovenstaande foto) is  hoogleraar wijsgerige en praktijkgerichte ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Hij publiceerde diverse bundels over levenskunst. De vraag hoe je moet leven is al zo oud als de mensheid. Eeuwenlang werd deze vraag, voor zover die gesteld werd, beantwoord door de pastoor of de dominee, en later ook wel door de psychotherapeut. Filosofen hielden zich daar niet zo mee bezig. Dat is zo’n drie decennia geleden sterk veranderd: de vraag naar het goede leven staat weer volop in de wijsgerige belangstelling. De belangrijkste oorzaken daarvoor zijn het wegvallen van traditionele zingevingskaders en de roep om autonomie en authenticiteit. Hieronder laat ik citaten volgen uit het begin van ‘Het leven als kunstwerk’.

In concrete zin is het woord levenskunst problematisch. Over beeldende kunst zijn bibliotheken volgeschreven. Hetzelfde geldt voor architectuur, muziek, dans en fotografie. Dit zijn verschillende, min of meer goed omschreven praktijken met eigen regels, criteria en stijlvormen. Het zijn kunstvormen waarover allerlei informatie beschikbaar is en waarover men zich een oordeel kan vormen.

Het is verre van duidelijk naar welke praktijk het woord levenskunst verwijst. De vraag rijst of er wel een praktijk mee correspondeert en of het leven wel te leren valt. Kunnen we wel iets goeds of iets moois, een kunstwerk van ons leven maken? Dan zouden we toch eerst moeten weten wat voor soort kunstvorm levenskunst is.

Levenskunst klinkt erg pretentieus. Wie durft er nu openlijk van zichzelf te beweren dat hij zelf een levenskunstenaar is? Pas als een vooraanstaand schrijver gestorven is, durven de nabestaanden in de overlijdensadvertentie te zetten: ‘hij was een soeverein mens’. Eerder zouden ze het niet in hun hoofd halen. Wij leven in het tijdperk van de ‘vrijheid, blijheid’ en daarin lijkt het begrip levenskunst niet goed te passen.

Een van de beschrijvingen die het Van Dale-woordenboek geeft luidt: Het leven als een kunst beoefend, het zo voordelig mogelijk partij trekken van de mogelijkheden die het leven en iemands persoonlijke omstandigheden bieden. Het leven biedt mensen allerlei kansen en de levenskunstenaar is diegene die de kansen benut. Over wat ‘voordelig’ is , zwijgt Van Dale. Dat te weten is nou net de verdienste van de levenskunstenaar. Een andere bron van informatie is de common sense. Op basis daarvan kunnen tenminste vijf types worden benoemd die voor deze kwalificatie in aanmerking komen.

• de levensgenieter
• de volharder
• de morele held
• de alleskunner
• de verlichte geest

Wanneer is het leven zo geslaagd dat we kunnen spreken van een kunstwerk? Bij levenskunst gaat het niet om willekeurig welke levensvorm, maar om een leven dat een bepaalde glorie en luister bezit. We spreken immers over schilderijen, foto’s, muziekstukken en gebouwen als kunstwerken. Maar kan een leven ook een kunstwerk zijn, en zo ja, wanneer is dat het geval?

In levenskunst zit het woord kunst, dat naar een creatieve daad verwijst. Er wordt iets ontworpen en vormgegeven. Dit roept de vraag naar de analogie tussen de vele verschillende kunsten en het begrip levenskunst. De levenskunstenaar wordt wel vergeleken met de beeldhouwer. Beiden verrichten scheppende activiteiten en brengen op stijlvolle wijze een bepaalde vorm aan in een min of meer vormeloos element. Wat levert deze vergelijking op?

De Duitse filosoof Wilhelm Schmid definieert levenskunst als: de mogelijkheid en de inspanning om op bereflecterende wijze het eigen leven te leiden en het niet onbewust, zomaar voorbij te laten gaan.  De belangrijkste overeenkomst tussen beeldhouwkunst en levenskunst is dat het in beide gevallen om een scheppende activiteit gaat waarin talent, allerlei technieken, stijlvormen en publieke criteria een belangrijke rol spelen. Ook bij levenskunst zijn schepende en andere esthetische componenten zoals inspiratie, techniek, stijl, disharmonie en compositie aan de orde.

Het belangrijkste verschil is dat bij de levenskunstenaar de verhouding tussen vormgever en vorm fundamenteel anders ligt dan bij de beeldhouwer. De levenskunstenaar die zichzelf bewerkt, staat vervolgens anders in het leven, waardoor er weer een andere, nieuwe verhouding tot zichzelf ontstaat. Daarmee krijgt de uitdrukking ‘het leven als kunstwerk‘ ook een andere betekenis. Als we het woord levenskunst gebruiken, wordt daarmee geen objectkunst bedoeld. De mens is geen object, maar een subject. Levenskunst is dus wel degelijk een vormgevende activiteit, maar geen kunst in de gebruikelijke zin van het woord.

Een andere benadering is om levenskunst niet met kunst, maar met vakmanschap te vergelijken. levenskunst kan ook vergeleken worden met een vak dat je kunt leren, zoals arts, onderwijzer of loodgieter. Op grond hiervan zou er wat voor te zeggen zijn om niet te spreken van levenskunst, maar eerder van levenskunde in de zin van vakmanschap, vaardigheid of deskundigheid. Deze vergelijking is echter al evenmin zonder problemen.

Geneeskunde, onderwijs en loodgieten zijn alle drie praktijken met duidelijke doelen, middelen en werkwijzen die daarop zijn toegesneden. Het betreft beroepen waarvoor een specifieke instelling, praktijkervaring en vakbekwaamheid zijn vereist. Niet voor niets moet iemand eerst allerlei diploma’s behalen en veel praktijkervaring opdoen, alvorens te worden toegelaten tot het beroepsgilde. Er bestaan echter geen evidente methodes en doeleinden voor het mensenleven. Er zijn tegenwoordig hele verschillende levensdoelen, al naar gelang wat men van waarde en zinvol acht. Het leven is geen vak. Ongetwijfeld is er voor levenskunst een bepaald praktische wijsheid vereist, maar deze omvat meer dan creativiteit en vakmanschap.

In de oudheid was er sprake van levenskunst in de leefgemeenschappen rond Pythagoras (550 voor Christus). Daar opende men de dag met zelfonderzoek, deed men ter bevordering van de gemeenschapszin allerlei spirituele oefeningen en sloot men de dag ‘s avonds af met rituele van bezinning en terugblik (retrospectie). Het einde van de ontstaansperiode van de levenskunst in het westen wordt gemarkeerd door de late kerkvaders (450 na Christus). toen Augustinus opmerkte: ‘Bouw jezelf en je bouwt een ruïne, was het met de zelfzorg gedaan en brak het tijdperk van de pastorale zorg aan.

In de periode van duizend jaar tussen Pythagoras en de kerkvaders ontwikkelde zich in tal van filosofische scholen een rijke geschiedenis van de levenskunst. In al die scholen stond het principe van zelfzorg centraal. Degene die voor zichzelf zorgde, stortte zich blind in het volle leven, maar ging van jongs af aan een relatie aan met zichzelf. In algemene zin verwees de zelfzorg naar het verwerven van praktische wijsheid, waartoe aandacht, reflectie, vaardigheden en morele oriëntatie behoorden. Deze klassieke zelfzorg was eeuwenlang de morele leidraad van een brede maatschappelijke praktijk.

In de moderne tijd hebben wij, in tegenstelling tot de klassieken en het christendom, niet langer de beschikking over een blauwdruk voor het goede leven. Dat maakt de noodzaak van een laatmoderne levenskunst alleen nog maar meer urgent. De term ‘zorg’ brengt een andere, veel bredere oriëntatie in het spel dan kunst of kunde. Deze brede oriëntatie heeft bovendien als voordeel dat ze de term levenskunst weghaalt uit de sfeer van de succesagenda.

Zelfzorg betekent dat je een relatie aangaat met jezelf met het oog op je eigen praktische wijsheid. Levenskunst als zelfzorg verwijst naar een actuele moraal van zelfverantwoordelijkheid. Het doel van deze nieuwe ethiek is om mensen te leren leven vanuit een eigen, waarachtige levenshouding. Op die manier kunnen wij ons leven beter afstemmen op dat van anderen, en met elkaar zorg dragen voor een goede samenleving.

   
KLIK HIER VOOR MEER INFORMATIE OVER “HET LEVEN ALS KUNSTWERK”