Vandaag hebben miljoenen Nederlanders kennis genomen van een woord dat ze nog niet eerder hadden gehoord of gelezen: plaszak. Toen ik vanmorgen in de trein op weg was naar een optreden scande ik op mijn iphone de Twitter-berichten van de mensen die ik volg op Twitter. Daar werd flink uitgehaald naar de Nederlandse Spoorwegen, die in sprinters zonder toilet plaszakken beschikbaar gaan stellen aan reizigers die hoog nodig moeten plassen, door sommigen al plassagiers genoemd. Velen zijn er pissig van en nog meer moeten erom lachen. Het is natuurlijk een hilarisch bericht. NS laat uit zuinigheid geen toiletten in nieuwe treinen bouwen en gaat vervolgens plaszakken beschikbaar stellen die gevuld mogen worden in de cabine van de machinist!

Evenals vele anderen dacht ik dat het plaszak-bericht een grap was. Dat bleek niet zo te zijn. De NS heeft dat vandaag officieel laten weten. Ik vermoed dat dit werd gedaan in verband met de verwachte vertragingen als gevolge van bladeren op de rails, een probleem dat al jarenlang speelt en nog steeds niet is opgelost. De spoorwegen hebben veel klachten gekregen van reizigers die in een gestrande sprinter zaten en geen mogelijkheid hadden om hun volle op spanning staande blaas te legen. De NS benadrukt dat reizigers alleen in uiterste noodgevallen gebruik kunnen maken van een plaszak als de trein gestrand is. Het plassen in de plaszak in de trein mag gebeuren in de lege cabine van de machinist achterin de trein. Een sprinter heeft aan beide kanten een cabine voor de bestuurder. Steeds is er natuurlijk maar één cabine nodig.

Eerlijk gezegd had ik me nooit afgevraagd of er zoiets bestaat als een plaszak (zie onderstaande foto voor de verpakking). Ik wist van het bestaan van urine bags voor medische toepassingen, maar ik was niet op de hoogte van zulke producten voor mensen die gewoon hoge nood hebben. Ik zal zeker niet de enige zijn. Het zou me niet verbazen als de verkoop van plaszakken in Nederland als gevolg van het NS-bericht de komende dagen flink stijgt. Elk aanbod schept zijn eigen vraag.

Een plaszak is geen product wat echt toepasselijk is voor mijn blog. Ik schrijf dit artikel dan ook niet vanuit de product invalshoek, maar vanuit de invalshoeken van communicatie en marketing. Uit de communicatie van de NS is veel te leren. Daarover schreef ik eerder in blogartikelen over de kracht van “omdat”, “want” en “in verband met” en over de communicatie van Erik Beenen, directeur consumentenmarkt van de NS. Het bericht van de plaszak van de NS heeft heel veel aandacht gekregen via sociale media: met name op Twitter en in mindere mate ook op blogs, Facebook, Hyves en LinkedIn. Ook buitenlandse media hebben het bericht gretig opgepikt. Op Twitter was de plaszak een trending topic. Sommigen hadden het al over een ‘treinding topic’. Hieronder volgt een selectie van de tien leukste tweets over de plaszak:

• Nieuwe NS vacature: We zoeken een zakkenwasser op oproepbasis. Ja, we doen aan recycling.
• NS trekt plan plaszak weer in. Gaat nu de vloer van de treinstellen bedekken met kattenbakgrit
• Naar aanleiding van berichten in buitenlandse media: we worden nu ook internationaal te kakken gezet.
• De plaszak was eigenlijk een 1 april-grap van de NS, maar door wat vertraging is de grap iets later naar buiten gekomen.
• Modern spreekwoord: iemand de plaszak geven.
• Actuele tongbreker: Als de plas van de passagier niet in de plaszak past dan zit de NS met de passagierplasoverlast.
• Dankzij de NS heeft Nederland er vandaag een nieuw scheldwoord bij: plaszak.
• Als we allemaal tijdens elke rit om die plaszak vragen, zijn de wc’s in de treinen van de NS zo weer terug.
• Zwarte pieten gaan al jaren op pad met de plaszak.
• Bij een tekort aan plaszakken wordt er voorrang gegeven aan klanten met een van de nieuwe NS-abonnementen!

Op de websites van diverse media las ik dat NS weigerde in te gaan op vragen over de plaszak omdat het vervoerbedrijf vreest dat het onderwerp zal worden geridiculiseerd. Dat kan ik me goed voorstellen. Natuurlijk is dit een heerlijk onderwerp om de NS belachelijk te maken. In dit geval kan alles wat je zegt tegen je gebruikt worden. Hoe meer aandacht je het geeft, hoe meer je er last van zult hebben. Ik verwacht dan ook niet dat ik een e-mail zal ontvangen van Erik Beenen met voorlichting over de plaszak.

De commotie rondom de plaszak van de Nederlandse Spoorwegen speelt zich vooral af op de websites van traditionele media, op Twitter en op blogs. Op Youtube vond ik nog geen producties over dit onderwerp. Aangezien ik graag wil ontdekken wat het het effect is van een video over een trending topic op Youtube heb ik de opdracht gegeven een diashow te laten maken met zeven veelgestelde vragen (FAQ, Frequently Asked Questions) over de plaszak bij de NS. Die plaszakvideo staat bovenaan dit bericht. Daarin worden zeven vragen gesteld en beantwoord:

1. Waarom is er veel aandacht voor de plaszak?
2. Welke voordelen biedt de plaszak?
3. Is het niet beter wc’s in de treinen te plaatsen?
4. Hoe werkt de plaszak?
5. Moet ik mijn gevulde plaszak meenemen?
6. Krijgen invaliden en senioren hulp bij het zakplassen?
7. Komt de NS ook met een zak voor grote boodschappen (kakzak)?