Wat moet ik doen als ik te intuïtief ben? Die vraag werd mij in april gesteld tijdens de vraag- en antwoordsessie van mijn afsluitende optreden op de studiedag over het rekenonderwijs voor zo’n 250 leerkrachten van scholen van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zoetermeer. Dat is een veelomvattende vraag die waarschijnlijk bij de vragenstelster is opgekomen naar aanleiding van ervaringen die ze als minder prettig heeft ervaren. Ik was tijdens mijn optreden niet in de gelegenheid om met de betreffende leerkracht in gesprek te gaan, maar ik vermoed dat zij nogal eens impressies ontvangt van andere mensen of van entiteiten die ze liever buiten zich zou willen houden.

Een manier om ongewenste indrukken buiten je te houden is goed aarden door stevig te eten (bijvoorbeeld met veel vlees en bonen), flink te sporten en vooral niet te mediteren of spirituele boeken te lezen. Op die manier kweek je een ‘olifantenhuid’. Deze tamelijk grove aanpak past (gelukkig) niet bij iedereen. Het nadeel hiervan is dat de gevoeligheid en het vibratieniveau afnemen, en daarmee ook mooie eigenschappen als opmerkzaamheid, empathie en creativiteit.

Een andere benadering is om met de aandacht voortdurend bewust heel dicht bij jezelf te blijven (mindfullness), waardoor je je levensenergie bij je houdt, minder snel moe wordt en daardoor minder toegankelijk bent voor ongewenste astrale invloeden van buitenaf. Bepaalde visualisaties,  waarin je jezelf bijvoorbeeld in gedachten verbindt met de aarde en de hemel en jezelf in je verbeelding plaatst in een glazen bol, kunnen daarbij behulpzaam zijn.

Voor mij was het duidelijk dat de vragenstelster een hoogsensitief persoon (HSP) is. Vanaf het podium heb ik haar aangeraden boeken te lezen over hooggevoeligheid en haar leven zodanig vorm te geven dat ze blij kan zijn met haar sensitiviteit in plaats van er alleen maar last van te hebben. Mogelijk kan ze juf blijven, maar het kan ook zijn dat ze er goed aan doet ander werk te gaan doen waarbij ze aan minder zintuiglijke prikkels wordt blootgesteld en meer gelegenheden krijgt om zich terug te trekken. Van de gelegenheid maakt ik gebruik om de aanwezig leerkrachten erop te wijzen dat veel hooggevoelige kinderen het moeilijk hebben in het huidige onderwijssysteem.

Hooggevoeligheid is een kernkwaliteit die kan worden herkend in het kernkwadrant van de schildpad van de axenroos. HSP’s kan ik aanraden het boek ‘De 7 geheimen van de schildpad, geborgenheid vinden in jezelf’ van Aljoscha Schwarz en Ronald Schweppe te lezen.

De term HSP (highly sensitive person, hooggevoelig persoon) is in 1996 geïntroduceerd door de Amerikaanse psychologe Elaine N. Aaron. Ze is auteur het goedverkochte boek ‘Hoogsensitieve personen. Hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt’. Op basis van uitgebreid onderzoek concludeert ze dat hoogsensitiviteit sterk aangeboren en genetisch bepaald is. Hooggevoelige mensen (naar schatting 15 – 20 procent van de bevolking) worden zowel intern als extern sterker geprikkeld dan gemiddeld. Op Wikipedia staat daarover:

In interne zin zijn HSP’s gevoeliger voor emoties, pijn, genot en andere lichamelijke en geestelijke ervaringen. In externe zin zijn HSP’s niet alleen gevoeliger voor geluiden en geuren en voor visuele en tactiele stimulatie, maar blijken zij ook meer indrukken op te nemen, waardoor zij zich eerder en meer bewust zijn van details en het aantal mogelijke scenario’s die een omgeving in zich bergt. HSP’s zijn daardoor meer alert op mogelijke gevaren en zijn eerder geneigd tot het overdenken en inschatten van situaties wat volgens Aron door collega’s vaak ten onrechte als verlegenheid en geremdheid wordt beschouwd.

HSP’s zijn geneigd tot minder sociale omgang en assertiviteit dan gemiddeld. Volgens Aron komt dat niet omdat ze verlegen of weinig sociaal zijn, maar als gevolg van noodzakelijke aanpassing aan hun aangeboren eigenschap die hen noopt voorzichtiger met zichzelf en hun omgeving om te gaan. Verder zijn HSP’s vanwege hun aangeboren opmerkingsvermogen meer geneigd tot empathie en blijken zij in met name een rustige omgeving in staat te zijn informatie beter dan gemiddeld in zich op te nemen en tot in alle details en nuances uit te werken. Voor Aron vormen deze onderzoeksresultaten aanleiding voor een andere, positievere benadering en waardering van hooggevoeligheid.

In praktische zin is het volgens Aron belangrijk dat HSP’s zich bewust worden van die aangeboren eigenschap en dat ze hun levenswijze daaraan aanpassen: Meer rust nemen, vaker alleen zijn of de natuur opzoeken en overprikkeling (zoals drukke, competitieve omgevingen) beperken. Ook dienen zij schuld- of minderwaardigheidsgevoelens over hun inherente beperkingen los te laten. Ze doen er goed aan niet te trachten zich te conformeren aan het gedrag van niet-HSP’s, zoals dat vaak door hedendaagse reguliere therapeuten wordt verlangd.

Aarons raadt HSP’ers aan te waken voor overdrijven, dramatiseren, zich gedragen als slachoffer en weinig assertiviteit te tonen/  en slachtoffergedrag.  Ook stimuleert ze HSP’s vooral aan het maatschappelijke leven te blijven deelnemen. Omdat hun hooggevoeligheid hen in staat stelt informatie onder de juiste omstandigheden (een rustige werkomgeving zonder een overmaat aan druk en kritiek en overdreven toezicht) beter en uitgebreider te verwerken, kunnen zij aanzienlijk aan de samenleving bijdragen. Door deze positieve waardering van en betere omgang met de aangeboren kwaliteiten zullen veel HSP’s volgens Aron een gelukkiger geestelijk leven leiden.

De onderstaande lijst is afkomstig van de website van Elaine Aron. Als meer dan veertien uitspraken op jou van toepassing zijn, ben je waarschijnlijk een hooggevoelig persoon (HSP).

• Ik raak gemakkelijk overweldigd door een sterke zintuiglijke prikkels.
• Ik ben me bewust van subtiele signalen in mijn omgeving.
• De gemoedstoestanden van andere mensen hebben invloed op mij.
• Ik ben heel gevoelig voor pijn.
• Ik heb behoefte om me tijdens drukke dagen terug te trekken op een plek waar ik alleen kan zijn
• Ik ben bijzonder gevoelig voor de effecten van cafeïne.
• Ik raak gemakkelijk overvoerd door dingen als fel licht, sterke geuren, grove weefsels en harde sirenes.
• Ik heb een rijke en complex innerlijke leven.
• Ik voel me ongemakkelijk bij harde geluiden.
• Ik kan diep geroerd worden door kunst of muziek.
• Ik ben consciëntieus.
• Ik schrik gemakkelijk.
• Ik voel me opgejaagd als ik veel moet doen in een korte tijd te hebben.
• Wanneer mensen zich ongemakkelijk voelen in een fysieke omgeving wil ik graag weten wat er kan worden gedaan om het hen comfortabeler te maken (zoals het licht te veranderen of de stoelen te verplaatsen).
• Ik raak geïrriteerd als mensen proberen me te veel dingen tegelijk te laten doen.
• Ik doe mijn best om te voorkomen dat fouten maken of dingen vergeet.
• Ik kijk in principe niet naar films en tv-programma’s die gewelddadig zijn
• Ik voel me ongemakkelijk als er veel om me heen gebeurt.
• Als ik honger heb, reageer ik daar heftig op: mijn concentratie en mijn stemming worden verstoord.
• Veranderingen in mijn leven brengen me van mijn stuk.
• Ik heb een neus voor delicate geuren, smaken geluiden en kunstwerken en geniet daarvan.
• Ik voel me ongemakkelijk als er om me heen teveel tegelijk gebeurt.
• Ik vermijd zoveel mogelijk om in situaties te komen waarin ik overbelast wordt of van streek raak.
• Ik kan niet tegen intense prikkels, zoals harde geluiden en chaotische toestanden.
• Wanneer ik moet concurreren of wordt gadegeslagen tijdens het uitvoeren van een taak, word ik zo nerveus of beverig dat ik de taak slechter uitvoer dan anders.
• Toen ik een kind was, beschouwden mijn ouders en leraren mij als gevoelig en verlegen.