De kinderboekenweek (5 – 15 oktober 2011) staat dit jaar in het teken van heldenmoed. Dat vind ik een goede keuze. Ik vind het belangrijk dat kinderen het archetype van de held leren kennen omdat ze daar hun hele verdere leven baat bij kunnen hebben. Het thema van dit jaar luidt: Superhelden! – Over dapper durven zijn. Dit jaar maak ik in de eerste helft oktober een tour langs basisscholen met mijn nieuwe kinderboekenweek voorstelling ‘Lessen van superhelden’.

In veel kinderboeken staat de hoofdpersoon op een bepaald moment voor een keuze: grijp ik in of blijf ik aan de zijlijn staan. De keuze om iets te doen, maakt dat helden worden geboren. Er zijn veel spreuken, quotes en citaten over helden. Het thema ‘het avontuur van de held‘ wordt ook gebruikt in leiderschap-trainingen (zie www.avontuurvandeheld.nl). De weg van de held is een metafoor voor mensen die zichzelf willen ontwikkelen. Overlevingsangsten, die de weg naar de eigen kracht blokkeren, worden overwonnen.

DOWNLOAD NU DE GRATIS WERKBLADEN OVER SUPERHELDEN VOOR DE KINDERBOEKENWEEK 2011

Het leerproces dat we als mens doormaken kunnen we zien als een reis die we maken door een onbekend gebied. De bekende auteur Jospeh Campbell (1904-1987) beschrijft de reis van de held in zijn boek ‘De held met de duizend gezichten’. Campbell betoogt dat de weg van de held en de onderscheiden fasen een archetypisch patroon vormen dat is terug te vinden in veel sprookjes, mythen, sagen, legenden en religies.

In de alchemie ging het om het vinden van het levenselixer of de steen der wijzen. In de verhalen van Michaël en Sint Joris ging het om het verslaan van de draak en in de ridderromans draaide veel om het vinden van de heilige graal. Iemand is een held wanneer hij of zij zijn of haar scheppingskracht heeft ontdekt, gebruikt en deze in het dagelijks leven dienstbaar maakt aan een groter belang dan het eigen belang. In haar boek Heilige Contracten schrijft Caroline Myss het volgende over de held:

Veel goden in de oude religies begonnen hun leven als helden die uitblonken in kracht of vaardigheid. De held is ook een klassiek personage in de oude Griekse en Romeinse literatuur, vaak uitgebeeld als iemand die een steeds moeilijker wordend pad vol obstakels moet aflopen om bij zijn kracht te komen. Tegenwoordig bekleedt dit archetype een dominante positie in het maatschappelijke denken als een icoon voor zowel mannelijke as vrouwelijke kracht, van superhelden in stripboeken, zoals Superman en Wonder Woman, tot televisieseries en talloze films en populaire romans.

In de klassieke Reis van de held doorleeft de hoofdpersoon een vorm van inwijding om een innerlijk weten of een spirituele kracht vrij te maken. Het zelf komt boven terwijl de Held lichamelijke en innerlijke barrières slecht, en de tegen hem opgestelde krachten verslaat, in weerwil van de angst om het voorbestaan die zijn reis naar de bekrachtiging in de weg staat. Vervolgens keert de held terug naar de stam met iets van grote waarde voor iedereen.

De reis naar boven is onlosmakelijk verbonden met de reis naar beneden. De mens dient zijn schaduwkanten leren te herkennen en erkennen. Joseph Campbell was de eerste die de stappen van de reis door de onderwereld nauwkeurig beschreef. Op basis van jarenlang onderzoek naar mythen en legenden concludeerde hij dat de reis die iedere held doormaakt om het hogere te vinden, door archetypische fasen gaat die voor ieder mens het hetzelfde zijn. In dit blogartikel ga ik dieper in op een model van 8 fasen, waarbij ik bij elke fase een citaat van Campbel en reflectievragen van www.avontuurvandeheld.nl plaats). De onderstaande fasen zijn goed te herkennen in bijvoorbeeld het boek en de film ‘Kruistocht in spijkerbroek’.

1. De oproep in het gewone leven, het verlaten van de comfort zone
Wanneer je de moed hebt om gehoor te geven aan je roeping, dan opent het hele leven zich. Wanneer je je bliss volgt – dat wat je diep raakt en waarvan je het gevoel hebt dat het je leven is – dan gaan er deuren open. Wanneer je geen gehoor geeft aan de oproep omdat je in je veilige en vertrouwde omgeving wilt blijven, dan droogt het leven op. Vaak kom je jezelf dan op middelbare leeftijd weer tegen, wanneer de top van de ladder is bereikt en je ziet dat de ladder tegen de verkeerde muur staat.

• Wat wordt bij jou geactiveerd bij de oproep?
• Wat maakt dat je in beweging komt?
• Ga je wel of niet mee in de oproep?

2. De helpers, het vinden van mentoren
Wanneer de held zich eenmaal heeft verbonden aan zijn queeste, dan verschijnen er als vanzelf gidsen en magische helpers op zijn pad. Vaak ontvangt hij van bovennatuurlijke mentoren een talisman, een inzicht of een wapen dat hem bijstaat in zijn avontuur. Maar mentoren kunnen slechts gedurende een deel van de reis met de held meelopen. Uiteindelijk zal hij het onbekende zelf onder ogen moeten zien.

• Welke bronnen in jezelf steunen je bij dit avontuur?
• Welke hulpbronnen, personen in je omgeving steunen je bij dit avontuur?
• Wie zijn je sponsors, je bondgenoten?
• Wat stimuleert je om echt op pad te gaan?
• Waaraan ontleen je kracht; de overtuiging dat het gaat lukken?

3. De drempel, de oude machten (symbolische wachters) passeren
Dit is het moment waarop de held het veld van het grote avontuur betreedt en de beperkingen van zijn oude wereld achter zich laat. Hij gaat op weg naar de eerste drempel. Voorbij deze drempel ligt het onbekende en heerst de duisternis. Op de drempel staan de wachters die moeten worden overwonnen. Deze zijn uitermate machtig. Hen uitdagen is riskant, maar wanneer je moedig en competent bent, kun je ze passeren.

• Waar zitten je twijfels? Wat weerhoud je ervan om door te zetten?
• Wat maakt het zwaar?
• Welke krachten in jou vormen een drempel?
• Welke krachten/partijen/personen in je omgeving willen liever niet dat je dit gaat doen?

4. De beproevingen, afdalen in de onderwereld
De held wordt opgeslokt door het onbekende en verdwijnt in de buik van de walvis. Hij moet ‘sterven’ om een metamorfose te ondergaan. In plaats van naar buiten te treden, keert hij nu naar binnen om opnieuw te worden geboren. Het overgaan van deze drempel is een vorm van zelfopoffering. Dit is het gebied van de grote beproevingen en een favoriet onderdeel in mythische avonturen. Het is het begin van een lange en gevaarlijke weg van initiaties, beproevingen en glimpen van verlichting.

• Welke zekerheden staan ter discussie als je dit onderwerp echt wilt oplossen / aan wilt gaan.
• Welke angsten zijn aan de orde op dit avontuur?
• Wie zijn je sponsors, je bondgenoten?
• Wat stimuleert je om echt op pad te gaan?
• Waaraan ontleen je kracht; de overtuiging dat het gaat lukken?
• Van welk deel van jezelf moet je afscheid nemen?
• Welk deel van jezelf wordt het meeste op de proef gesteld?

5. Het elixer (de apotheose), het vinden van de schat, de graal, de steen der wijzen
Wanneer het kleine ik van iemand sterft omdat hij uit de geest gaat leven, dan komt hij de tegenstellingen te boven en ervaart een toestand van goddelijke kennis, liefde, compassie en bovenzinnelijk geluk. Alle voorgaande stappen in het avontuur zijn erop gericht de held te zuiveren en voor te bereiden op deze stap, omdat de schat in mythen vrijwel altijd transcendent is. In de diepe duisternis ontdekken we de schat van het leven.

• Wat is voor jou de sleutel voor de verandering die je nastreeft?
• Welk symbool heb je ontvangen? Waar staat het voor?
• Welk inzicht ontleen je er aan? Ook voor je eigen rol en bijdrage?

6. De vlucht met het elixer, het ervaren van onmacht
Over het algemeen weigeren we aan onszelf en onze vrienden toe te geven dat er een stuwende, zelfbeschermende, zinnelijke, seksuele koorts in ons woedt. Liever parfumeren, witwassen en herinterpreteren we de werkelijkheid en doen we alsof alle vliegen in de soep de schuld zijn van iemand anders. Het gaat hierbij steeds over het spanningsveld tussen ons bewustzijn, dat het leven ziet zoals het zou moeten zijn, en het leven zelf, dat hiermee zelden in overeenstemming is.

• Tot welke keuzes, listen, compromissen ben je bereid om je doel te bereiken?
• Wat moet je opgeven om met het elixer aan het werk te gaan?
• Waar moet je tegen vechten om in de praktijk met het elixer aan het werk te gaan?

7. De terugkeer, het terugkeren naar het licht
Zoals de held aan het begin van het avontuur gidsen en helpers nodig had om op weg te gaan, zo heeft hij in deze fase helpers en redders nodig om hem terug te brengen naar het gewone leven – vooral als hij gewond is geraakt. In sommige gevallen moet de wereld de held komen halen. Op de drempel naar het gewone leven wordt hij nogmaals tot het uiterste uitgedaagd. Het is weer een moment van dood en wederopstanding, waarin hij wordt gezuiverd door een laatste offer te brengen. Hij verhuist nu naar een hoger en completer niveau. De polariteiten die aan het begin van het avontuur met elkaar in conflict waren, worden nu opgelost.

• Welke weerstanden moet je overwinnen als je terug bent in het hier en nu?
• Welke verwachtingen hebben anderen van jou als je terugkeert met het elixer in de ‘probleemsituatie’?
• Hoe ga je hiermee om?

8. De realiteit, het meester zijn in twee werelden
Als je deze wereld werkelijk wilt helpen, dan zul je moeten leren hoe je erin kunt leven. De kunst van de terugkeer naar de wereld is om de wijsheid die je tijdens je queeste hebt opgedaan te behouden en te integreren. Meestal is dit extreem moeilijk. De terugkerende held moet de impact van de wereld zien te overleven. Het eerste probleem voor de held is dat hij de gewone wereld met haar vluchtige vreugdes en verdrietelijkheden, banaliteiten en harde obsceniteiten moet accepteren als reëel. Waarom zou hij zo’n wereld opnieuw binnengaan? Waarom zou hij zijn best doen om zijn ervaring van transcendente bliss te delen en aantrekkelijk te maken voor mensen die niet geïnteresseerd lijken en verteerd worden door mondaine verlangens? De gemakkelijkste uitweg is om de hele gemeenschap over te leveren aan de duivel, in ijltempo terug te keren naar de hemelse dimensie en de deur achter je in het slot te gooien. De uitnodiging en verantwoordelijkheid om terug te keren naar de wereld is in het verleden veelvuldig geweigerd. Zelfs de Boeddha twijfelde of de boodschap van realisatie überhaupt kon worden verkondigd.

• Wat gebeurt er als je het elixer in de praktijk toepast? Met jou, in je team, in de organisatie waar je werkt ? Wat vraagt dat van jou?
• Hoe kun je het elixer, het symbool, het inzicht ten volle benutten?

DOWNLOAD NU DE GRATIS WERKBLADEN OVER SUPERHELDEN VOOR DE KINDERBOEKENWEEK 2011