Het geweten is de toetssteen die de keus bepaalt. Door vanuit beginselen te leren omgaan met goed en kwaad wordt iemands geweten van jongsaf gevormd. Daarin ligt de basis voor persoonlijke overtuiging en standvastigheid. Wie op eigen keuzen wordt aangesproken moet zich niet alleen tegenover zichzelf kunnen verantwoorden maar ook tegenover anderen.

De bovenstaande tekst komt uit de kerstrede 2010 van koningin Beatrix. Daarmee ben ik het van harte eens. Dit fragment inspireerde ze mij een blogartikel te wijden aan het geweten. Het geweten zou ik willen definiëren als het menselijke vermogen dat ons doet voelen wat goed is en wat verkeerd. Naar mijn idee komt het voort uit ervaringen, uit de opgeslagen ethische wijsheid in ons wezen, waarbij de ervaringen in het huidige leven en ook de in vorige levens verzamelde wijsheid ook een belangrijke rol kan spelen. Naarmate een mens rijper wordt, groeit het geweten.

De kracht waarmee het geweten spreekt verschilt van mens tot mens, maar voor mij is het duidelijk het geweten gevormd kan worden door daar bewust aandacht aan te schenken.  Het is te vergelijken met het ontwikkelen van een goede gewoonte. Aangezien het gaat om een innerlijk weten, beschouw ik het geweten als een vorm van intuĂŻtie, maar intuĂŻtie omvat meer. Ik heb een verzameling citaten, spreuken en quotes over het geweten samengesteld aan de hand van 26 trefwoorden: voor elke letter van van het alfabet Ă©Ă©n trefwoord. De onderstaande citaten en video’s kunnen bijdragen aan een verdere verdieping van het onderwerp.

A. Angst
Het geweten van bepaalde mensen reikt niet verder dan de angst voor bestraffing.
Georges van Acker

B. Begeerte
Ze laten hun begeerte de vrije teugel en houden hun geweten in toom, terwijl ze het omgekeerde zouden moeten doen.
Blaise Pascal

C. Conflict
Wanneer er een conflict ontstaat tussen de natuurlijke wereld en de morele wereld, tussen de werkelijkheid en het geweten, dan is het het geweten dat gelijk moet hebben.
Henri Frédéric Amiel

D. Doorlopend
In de rechtszaal van het geweten wordt doorlopend zitting gehouden.
George Herbert

E. Enige
Het enige wat niet bij meerderheid van stemmen te regelen valt, is het geweten.
Harper Lee

F. Feest
Een goed geweten is een voortdurend feest.
Francis Bacon

G. Geheugen
Veel mensen danken hun goed geweten aan hun slecht geheugen.
Godfried Bomans

H. Herinnering
De ingevingen van het geweten kunnen pas door middel van de herinnering ontraadseld worden.
Dirk Coster

I. Inboeten
In de laatste decennia heeft het geweten veel aan betekenis ingeboet.
Erich Fromm

J. Juist
Het slechte geweten – is eigenlijk juist het goede geweten.
Ernst Hohenemser

K. Karakter
De mensen van karakter zijn het geweten van de maatschappij.
Ralph Waldo Emerson

L. Luisteren
De meeste mensen luisteren alleen naar hun geweten wanneer het zegt: ga je gang maar.
Cees Buddingh

M. Moralist
Wie doet wat zijn geweten hem ingeeft, staat verbaasd tegenover het onnatuurlijk verschijnsel van de moralist.
Ben Cami

N. Nacht
Het kwade geweten is een getuige, die men dag en nacht in zich ronddraagt.
Juvenalis

O. Oordeel
Mensen met een slecht geweten zijn altijd bang voor het oordeel van kinderen.
M. McCarthy

P. Putten
Het geweten is het beste zedekundige geschrift dat wij hebben; daaruit moeten wij het veelvuldigst onze raad putten.
Blaise Pascal

Q. Quality system
Een kwaliteitssysteem zou het morele geweten van een organisatie moeten zijn.
Jan-Paul van Staalduinen

R. Rechtbanken
Er is een groter gerechtshof dan alle bestaande rechtbanken en dat is het gerechtshof van het geweten.
Mahatma Gandhi

S. Staat
Doe nooit iets dat indruist tegen uw geweten, zelfs als de staat het verlangt.
Albert Einstein

T. Tranen
De wonden van het geweten sluiten zich alleen onder de tranen van het berouw.
Alphonse de Lamartine

U. Uiterlijk
De eer is het uiterlijk geweten en het geweten de innerlijke eer.
Arthur Schopenhauer

V. Verlegen
Niets is zo verlegen als een slecht geweten.
Pythagoras

W. Wroeging
Wroeging is de straf van het misdrijf, berouw is er de verzoening van. Het eerste is van een geplaagd geweten, het tweede van een ziel, die zich gebeterd heeft.
Joseph Joubert

X. eXtra
We sussen ons geweten met een spaarlamp en vervolgens doen we allerlei dingen die extra stroom verbruiken.
Harm Post

Y. tYd
Geweten, is verleden tijd.
Onbekend

Z. Zuiver
Een zuiver geweten is het beste schild.
Onbekend

1