Het  bovenstaande schilderij heeft een grote indruk op mij gemaakt toen ik drie jaar was. Ik kende het kerstverhaal en het verhaal van de drie wijzen uit het Oosten uit de kinderbijbel. Zij gingen samen reizen omdat zij een bijzondere ster hadden gezien. Bij ons thuis hadden we een langspeelplaat met kerstliederen. Op de donkergrijze kartonnen hoes van die plaat was een reproductie van het bovenstaande schilderij geplakt. Als klein jongetje dacht ik dat het er echt zo had uitgezien. Ik had er geen moment aan gedacht dat de afbeelding wel eens een eigen interpretatie zou kunnen zijn van de schilder. En het kwam al helemaal niet in me op dat het kerstverhaal en het verhaal van de wijzen die het pasgeboren Jezuskind kwamen bezoeken misschien in het echt nooit heeft plaatsgevonden omdat het mogelijk een symbolische vertelling over innerlijke vrijmaking is.

Toen ik net in Utrecht woonde en een keer het Centraal Museum bezocht werd ik aangenaam verrast toen ik de prent op de langspeelplaat met kerstliederen, die in mijn geheugen stond gegrift, onverwachts levensgroot zag in de vorm van een groot schilderij. Het werk is in 1623 gemaakt door Abraham Corneliszoon Bloemaert. Hij is geboren op eerste kerstdag in 1564 en stierf op 27 januari in 1651. Ongeveer een jaar later heeft Bloemaert de scene van de aanbidding der koningen, nogmaals geschilderd, maar dan op een andere manier. Dat schilderij, dat aan het einde van dit blogbericht wordt getoond, is eigendom van het Museée des Beaux Arts in Grenoble.

In de bijbel staat het verhaal over de wijzen of magiërs uit het Oosten alleen in het evangelie van Matthéüs. Hun precieze herkomst, hun namen, zelfs hun aantal worden niet vermeld. In de latere kerstverhalen vanaf de derde eeuw zijn er drie van gemaakt, wellicht omdat de wijzen drie geschenken aanbieden: goud, wierook en mirre. De kerk heeft het niet zo begrepen op het archetype magiër, en daarom wordt er veel meer gesproken over wijzen dan over magiërs. Later worden de wijzen ook koningen genoemd omdat de tekst van Mattheüs doet denken aan Jesaja 60 : 3- 6:

Volkeren komen naar uw licht, koningen naar de glans van uw dageraad. ….. Een vloed van kamelen zal u overdekken, dromedarissen van Midjan en Efa; alle bewoners komen uit Seba, met goud en wierook beladen.

Misschien heeft de schrijver van het Matthéüs evangelie zich wel laten inspireren door die tekst uit Jesaja. Sedert de achtste eeuw vindt men hun namen als Caspar (een jongeman zonder baard uit Azië die wierook aanbiedt), Melchior (een grijsaard uit Europa die goud aanbiedt) en Balthasar (een Afrikaan uit Ethiopië die mirre aanbiedt). Volgens een legende was er oorspronkelijk nog een vierde wijze: Artaban. Hij bereikte echter nooit het Jezuskind omdat hij onderweg steeds stopte om de armen en hulpbehoevenden te helpen.

Hieronder volgt hoofdstuk 5 uit het Aquarius Evangelie over de drie magische priesters die Jezus eren.

Aan gene zijde van de Euferaat woonden magiërs; en zij waren wijzen en konden de taal der sterren lezen en zij zagen, dat een grote geest geboren was; zij zagen zijn ster boven Jeruzalem. en onder de magische priesters waren er drie, die de meester van de komende era verlangden te zien; en zij namen kostbare geschenken met zich mede en vertrokken met spoed naar het westen op zoek naar hem, de jong geboren koning, opdat zij hem konden vereren. En de een nam goud mede, het symbool van adeldom; een ander mirre, het symbool van heerschappij en van macht; de derde nam wierook, symbool van verstandigheid van de wijze.

Toen nu de magiërs Jeruzalem bereikten, waren de mensen vol verbazing en vroegen zich af wie zij zouden zijn en waarom zij kwamen. En toen zij vroegen: waar is het kind, dat als koning geboren is? was het of de troon van Herodes wankelde. En Herodes zond een koerier om de magiërs naar zijn hof te brengen. En toen zij aankwamen vroegen zij opnieuw: Waar is de jong geboren koning? En toen zeiden zij: Wij hebben aan gene zijde van de Eufraat zijn ster gezien en zijn gekomen om hem te vereren.

En Herodes verbleekte van angst. Hij dacht: misschien beramen de priesters een plan om het koningschap deer joden weder te herstellen, en dus zeide hij in zichzelf: ik wil meer willen weten van dit kind, dat als koning geboren zou zijn. En daarom stelde hij de magiërs voor nog een tijdje in de stad te blijven, dan zou hij hun alles over die koning vertellen. Hij riep de joodse wetgeleerden in vergadering bijeen en vroeg: wat hebben de joodse profeten gezegd over zo iemand?

De joodse wetgeleerden antwoordden hem en zeiden: Lang geleden hebben de profeten voorspeld, dat iemand komen zou om de stammen van Israël te leiden; dat deze Messias in Bethlehem geboren zou worden. Zij zeiden: De profeet Micha schreef: O, Bethlehem in Judea, gij zijt klein in de heuvelen van Judea, doch uit u zal voortkomen, die mijn volk Israël zal leiden; ja, die zeide een profeet die in lang vervlogen tijden leefde.

Toen riep Herodes de magiërs weer opnieuw bij zich en vertelde hun wat de joodse wetgeleerden gezegd hadden; en toen zond hij hen weg naar Bethlehem. Hij zeide: gaat gij en zoekt en wanneer gij het kind, de geboren koning zult vinden, keer dan terug en vertel mij alles, opdat ik ook kan gaan om hem te eren.

De magiërs gingen en vonden het kind met Maria in het huis van de herder. Zij bewezen hem eer; schonken hem hun kostbare geschenken en gaven hem goud, wierook en mirre. Deze magische priesters konden de harten der mensen lezen; zij lazen de goddeloosheid van Herodes’ hart en wisten dat hij gezworen had de jong geboren koning te doden.En dus vertelden zij het geheim aan de ouders van het kind en smeekten hen om ver buiten het bereik van alle gevaar te vluchten.

En toen gingen de priesters weer huiswaarts; zij gingen niet door Jeruzalem. En Jozef nam het kleintje Jezus en zijn moeder en vluchtte des nachts naar Egypte en zij bleven bij Elihu en Salome in het oude Zoan.