Ieder jaargetijde heeft zijn eigen feest. Dat is al sinds mensenheugenis het geval. Meestal werden de feesten in allerlei culturen gevierd rondom de lente-evening, de zomerzonnewende, de herfst-evening en de winterzonnewende. De toenmalige christelijke kerk heeft die seizoensfeesten gekoppeld aan christelijke feestdagen. Het is algemeen bekend dat pasen (de viering van de opstanding van Christus) een lentefeest en kerstfeest (de viering van de geboorte van Jezus) een winterfeest is. Minder bekend is dat de viering van Sint Jan (24 juni) hoort bij de zomer en dat de viering van Sint Michiel (29 september) hoort bij de herfst.

Ik maakte voor het eerst kennis met de Michaëlstijd en het Michaëlsfeest toen ik in 1986 stage liep op de Vrije School in Zutphen. Vrije scholen, die zich vooral baseren op de antroposofie van Rudolf Steiner, besteden altijd veel aandacht aan het vieren van de jaarfeesten.

Michaël intrigeerde me. Tijdens een van mijn vakanties in Frankrijk heb ik het pittoreske schiereiland Mont Saint Michel met belangstelling bezocht. Zojuist vond ik een ansichtkaart van een goudkleurig beeld van de imposante aartsengel die ik toen had gekocht (zie bovenstaande foto). De kaart zat in het boek ‘Michaël, verhalen en legenden’ van Martin Sandkühler, dat ik voor het schrijven van dit blogbericht uit mijn boekenkast hebt gehaald.

Klik hier voor een bouwplaat (pdf) van de bovenstaande Mont Saint Michel

Het Concilie van Mainz heeft in 813 besloten dat 29 september een feestdag is voor de aartsengel Michaël en alle andere engelen. Sint Michiel valt op 29 september. Voor deze datum is gekozen omdat er op deze dag een basiliek in Rome gewijd werd aan de aartsengel Michaël, die volgens de overlevering enkele maanden tevoren op die plek was verschenen.

Bij het Michaëlsfeest op vrije scholen wordt het oogsten al bij de kleuters gevierd. Het contact met de hemel wordt gezocht met sterrenvangers en liedjes. In de hogere groepen wordt gezocht naar uitdagingen waar moed voor nodig is. Er word veel gegraven en gesjouwd en de oogst wordt verwerkt, onder andere in de vorm van jam. De oudere leerlingen gaan ijzer smeden om de draak te kunnen verslaan. Via het oerambacht van het smeden ontwikkelt de leerling belangrijke krachten in zichzelf: hij moet geconcentreerd bezig zijn, wakker zijn, fysiek moet hij snel en doelgericht handelen maar ook alle andere ervaringen die hij heeft tijdens het smeden werken door in zijn ziel. De leerling leert het vuur in zichzelf te beheersen en om te vormen.

Wie is Michaël? Michaël is een mannelijke voornaam en is Hebreeuws voor “Wie is als God”.  De naam van de aartsengel Michaël (Sint-Michiel) komt voor in zowel het Oude als het Nieuwe Testament en ook in de Koran. Daarom heeft Michaël voor zowel joden, christenen en moslims een heilige betekenis.

In de Openbaring van Johannes (ook wel de apocalyps genoemd), de verzen 7 tot en met 9 staat:

En er kwam oorlog in de hemel: Michaël en zijn engelen hadden oorlog te voeren tegen de draak; ook de draak en zijn engelen voerden oorlog, maar hij kon geen stand houden, en hun plaats werd in de hemel niet meer gevonden. En de grote draak werd op de aarde geworpen, de oude slang, die genaamd wordt duivel en de satan, die de gehele wereld verleidt; hij werd op de aarde geworpen en zijn engelen met hem.

Dit is mysterietaal die op vele niveaus kan worden begrepen: macrokosmisch, kosmisch en microkosmisch. Naast de bijbelse verhalen zijn er ook veel sagen en legenden over Michaël overgeleverd. Het verslaan van de draak is later overgenomen door Sint Joris. Het archetypische beeld van het vechten met de draak werkt krachtig in op de menselijke psyche. De schilderijen van de aartsengel Michaël bij dit blog-artikel zijn in de zestiende eeuw gemaakt door de bekende schilder Raffaello Sanzio da Urbino (Raphaël) uit de Renaissance.

Volgens Rudolf Steiner is de geestelijke leiding van de mensheidsontwikkeling afwisselend in handen van zeven aartsengelen. Elke periode duurt ongeveer 350 jaar. De periode waarin we nu leven staat volgens Steiner onder leiding van Michaël, is begonnen in 1879 en zal nog duren tot het jaar 2.229. Wat betekent dat concreet? Martin Sankühler schrijft daarover in zijn reeds genoemde boek het volgende:

Karakteristiek voor de werking van Michaël is het overwinnen van bekrompen nationalisme, het ontwaken van een kosmopolitische belangstelling, het denken in grote verbanden. Deze kwaliteiten komen ons niet als vanzelf aanwaaien. Zij moeten in het innerlijk van de mens veroverd worden. Ook moet in de mens zelf de grote Michaëlische strijd worden uitgevochten, waarvan de strijd van Michaël tegen de draak het kosmische oerbeeld is: de strijd van de krachten van hoofd en hart tegen de animale krachten van de ziel.

Het Michaëlsfeest, dat wij in september, aan het begin van het donkere jaargetijde vieren, zal niet meer alleen een herinnering zijn aan de aartsengel Michaël: het zal een feest worden van menselijke moed, van innerlijke activiteit, van inzicht in de geestelijke ontwikkeling en in de noden van onze tijd.

KLIK HIER VOOR DE MICHAELSTIJD EN WEEKSPREUKEN VOOR DE MICHAELSTIJD

KLIK HIER VOOR DE MICHAELSLEGENDE OVER DE GRAAL