Afgelopen vrijdagmiddag heb ik na optredens verzorgd te hebben in Zuid-Limburg de gemeentegrot van Valkenburg bezocht. Ik vond het de lelijkste toeristische grot die ik ooit heb gezien. Toch vond ik de rondrit door de grot in een treintje met luchtbanden zeer de moeite waard. Deze mergelgrot is niet te vergelijken met de natuurlijke druipsteengrotten waarvan ik er vele heb gezien. De grot is een kalksteengroeve waar tot in de jaren vijftig van de twintigste eeuw het natuurlijk bouwmateriaal mergel werd gewonnen.

Ik vond de grot interessant omdat deze veel gebruikt is als overwinteringsplaats en schuilplaats, en omdat er veel kunstwerken zijn aangebracht in de vorm van tekeningen en beelden. Sinds 1986 wordt er ieder jaar in de Gemeentegrot een kerstmarkt gehouden.

Op 13-jarige leeftijd bezocht ik op een vakantie met mijn ouders en broer in de Belgische Ardennen voor het eerst druipsteengrotten: die van Remouchamps en van Han sur Lesse. Die maakten een grote indruk op me. De bijzondere druipsteenformaties waarin allerlei figuren herkend konden worden vond ik betoverend. Twee jaar later bezochten we met ons gezin tijdens een vakantie in Engeland de Dan-yr-Ogof Cave in Wales. In die tijd had ik een grote belangstelling voor alles wat te maken had met natuur en natuurwetenschap. Ik las boeken uit de bibliotheek over speleologie en het ontstaan van de stalagmieten en stalactieten. In die tijd had ik ook het plan om een grotten-aquarium met de onder andere de blinde holenvis in te richten. Daar is het nooit van gekomen en dat zal ook niet meer gebeuren.

Grotten die ik op latere leeftijd heb bezocht tijdens vakanties in Frankrijk vond ik vooral interessant vanwege de magische en spirituele praktijken die daar in het verleden hebben plaatsgevonden. In de grot van Niaux ten zuiden van Foix in de Pyreneeën zijn prachtig bewaard gebleven schilderingen te  zien van bizons, paarden en gemzen die naar schatting 13.000 jaar oud zijn. Ik heb wel eens gelezen dat die tekeningen waarschijnlijk een magische betekenis hadden: prehistorische mensen zouden deze afbeeldingen hebben gemaakt om succes bij de jacht af te dwingen.

De grotten in de nabijheid van Ussat-les-Bains vormden in de 12e en 13e eeuw een belangrijk inwijdingscentrum van de katharen, dat ik bezocht heb in 1991 en 2001. Gelovigen die dat wilden en daarvoor geschikt bevonden werden, konden daar na een intensieve training van minstens drie jaar in de vorm van werk, gebed en meditatie worden ingewijd als parfait (volmaakte) in de grot van Bethlehem in de Heilige Berg (Montagne Sacré). De wijze waarop dat gegaan zou kunnen zijn wordt mooi beschreven in het boek ‘Op weg naar de heilige graal’ van Antoine Gadal. Het gaan van een spirituele weg wordt vaak vergeleken met het bestijgen van een berg.

Niet ver van de voormalige heiligdommen van Ussat-les-Bains ligt de grootste grot van Europa: de grot van de Lombrives. De grootste ruimte in deze grot wordt de kathedraal genoemd omdat de katharen deze gebruikten voor hun kerkdiensten voor de gelovigen. Hier vond in de veertiende eeuw een groot drama plaats doordat de inquisitie de toegang tot de ruimte dichtmetselde, waardoor alle mensen die zich daarin bevonden levend ingemetseld werden. Toen de ruimte op bevel van koning Hendrik IV van Frankrijk weer ontsloten werd, vond men cirkels van dode lichamen waarbij iedere persoon met de handen de voeten van de voor hun liggende persoon aanraakten. De legende vertelt dat er zich tussen de vele onschuldige gelovigen parfaits bevonden die er op magische wijze voor konden zorgen dat alle betrokkenen tegelijkertijd excarneerden: los kwamen van hun sterfelijke stoffelijke lichaam.

Een grot is in vele culturen een oersymbool van een schuilplaats, een beeld van geboorte (er staat geschreven dat Jezus werd geboren in een grot) en wedergeboorte. Grotten kunnen echter ook staan voor de onderwereld en de menselijke schaduw: de duistere kanten van onszelf die we dienen te herkennen en erkennen om ons ervan te kunnen bevrijden.