Het enneagram is meer dan een prachtig psychologisch model. Deze bijzondere eeuwenoude figuur kan ook worden gebruikt om processen te begrijpen. In diverse artikelen die ik heb geschreven in opdracht van vakbladen heb ik het enneagram als procesmodel gebruikt. De kennis daarvoor heb ik opgedaan uit de boeken De verborgen rijkdom van het enneagram van J.G. Bennet en The intelligent enneagram van A.G.E. Blake.

Bij processen kunnen altijd drie hoofdbronnen worden onderscheiden (volgens de wet van drie) en zes stappen (volgens de wet van zeven, waarbij de zevende stap de samenvatting is van de zes stappen). Deze drie bronnen en zes stappen hangen op een bepaalde manier samen.

Om het cyclische proces voortgang te doen vinden zijn er steeds impulsen van buitenaf nodig. Dat zijn de drie hoofdbronnen die op het enneagram op de punten 3, 6 en 9 staan, en die verbonden zijn door een driehoek. De zes stappen worden weergegeven door de punten 1, 2, 4, 5, 7 en 8. Een proces verloopt in de tijd volgens de wijzers van de klok langs de negen punten op de cirkel. In elke stap zijn de gedachten vooral gericht op twee andere stappen. Dit wordt weergegeven door de zespuntige figuur die voortvloeit uit de wet van zeven: 1/7 = 0,142857142857. De volgorde van de decimalen is te herkennen in de zespuntige figuur.

In 2004 heb ik een artikel geschreven over marketing voor goochelaars. De twee enneagrammen bij dit bericht komen uit dat artikel. Het bovenste enneagram heeft betrekking op het artistieke proces (om vakman of -vrouw te worden). Het onderste enneagram toont het commerciële proces (om koopman of koopvrouw te worden). Voor professionele gastsprekers zijn vrijwel dezelfde twee ennagrammen van toepassing.

Het gaat me te ver om de processen die op de twee getoonde enneagrammen zijn geprojecteerd toe te lichten. Na enige overdenking wordt het een en ander waarschijnlijk wel duidelijk. Ik vind het altijd een sport om processen die me boeien te proberen te begrijpen aan de hand van het enneagram. Gurdjieff zei over het enneagram:

Het enneagram is een universeel symbool. Ieder afgerond geheel, iedere kosmos, ieder organisme, iedere plant is een enneagram. Alle kennis kan in het enneagram worden samengevat en kan met behulp ervan vertolkt worden. Iemand die alleen is in de woestijn en het enneagram in het zand tekent, kan er de eeuwige wetten van het heelal uit aflezen.