Cees de Voogd werkte als communicatieconsultant in de reclamewereld. Hij raakte burnout en ging op zoek naar wie hij werkelijk was en wat hij werkelijk wilde. Cees maakte kennis met de negen persoonlijkheidstypen van het enneagram. Dat gaf hem veel inzicht. Hij ontdekte dat hij een idealist is (type 1) die er moeite mee heeft om te werken in een cultuur die alle kenmerken heeft van een presteerder (type 3).

Tegenwoordig is Cees de Voogd eigenaar van Results Company en werkt als zelfstandig spreker, trainer en coach. Zijn aanpak is mede gebaseerd op Neuro Linguistische Programmering (NLP) en het Enneagram. In deze vakgebieden werd hij opgeleid door Anthony Robbins (NAC/Mastery University) en Don Riso & Russ Hudson (Enneagram Professional Training Program).

Cees is, net als ik, lid van de Professional Speakers Association Holland. Afgelopen donderdag heeft hij voor de leden van PSA Holland in zalencentrum Seats2meet in Utrecht een boeiende avond verzorgd over het enneagram als psychologisch model. In 1985, ik was toen 22 jaar, zag ik de mysterieuze eeuwenoude figuur voor het eerst toen ik het boek ā€˜Op zoek naar het wonderbaarlijkeā€™ van P.D. Ouspensky las. Wat me vooral intrigeerde was het onderstaande citaat van de van oorsprong Armeense esotericus George Ivanovitch Gurdjieff (1877-1949):

Het enneagram is een universeel symbool. Ieder afgerond geheel, iedere kosmos, ieder organisme, iedere plant is een enneagram. Alle kennis kan in het enneagram worden samengevat en kan met behulp ervan vertolkt worden. Iemand die alleen is in de woestijn en het enneagram in het zand tekent, kan er de eeuwige wetten van het heelal uit aflezen.

De cirkel en de driehoek kon ik begrijpen, maar de vreemde zespuntige figuur kon ik niet plaatsen. Omstreeks 1998 werd me dat duidelijker. Ik ging het enneagram als procesmodel waarderen en gebruikte het in artikelen die ik schreef voor industriele vakbladen. In een ander bericht zal ik schrijven over het enneagram als model voor de beschrijving van processen. In dit bericht ga ik dieper in op het enneagram als psychologisch model.

In het verleden heb ik diverse boeken gelezen over het enneagram als psychologisch model. De workshop van Cees de Voogd gaf me een stuk verdieping. Bij zijn levendige beschrijvingen van de negen typen zag ik steeds mensen voor me die ik aardig goed ken. Ook herkende ik mezelf in diverse typen. Ik dacht altijd dat ik een vijf was. Nog steeds vertoon ik onmiskenbare kenmerken van type vijf, maar ik heb ook wel iets van andere typen. Zojuist heb ik een korte enneagramtest op de website van Results Company gedaan. Daaruit kwam de onderstaande score. Type vijf (onderzoeker) scoort bij mij hoog, maar de typen 9 (vredestichter) en 1 (perfectionist) scoren nog hoger.

In ieder mens zijn alle typen aanwezig, maar vaak is een bepaald type dominant. Cees vertelde op de workshop dat een mens gemakkelijker kenmerken kan vertonen van alle typen wanneer hij zich sterker heeft ontwikkeld. Dat zei hij naar aanleiding van de vraag wat voor type de Dalai Lama is. Hij weet dat niet.

Archetypen kunnen vaak worden gekoppeld aan een enneagramtype. In het onderstaande plaatje staan voorbeelden daarvan. Daarna volgt een korte beschrijving van de negen persoonlijkheidstypen van het enneagram.

Enneagramtype 1: De hervormer of perfectionist. Het principiƫle, idealistische type. Enen zijn ethisch en consciƫntieus, met een sterk besef van goed en kwaad. Ze zijn leraren, kruisvaarders en pleiters voor verandering, die er altijd naar streven dingen te verbeteren, maar bang zijn om fouten te maken. Ze hebben hun zaken goed op orde en zijn ordentelijk en netjes. Enen hanteren hoge normen, maar het gevaar bestaat dat ze doorslaan en vervallen dan in een te kritische opstelling en perfectionisme. Onderdrukte woede en ongeduld zijn kenmerkende problemen van type Een. Op hun best zijn gezonde Enen wijs, opmerkzaam, realistisch, nobel en moreel heldhaftig. Jacqueline Cramer en Jan Peter Balkenende zijn enneagramtype 1.

Enneagramtype 2: De helper of de gever. Het zorgzame, op mensen gerichte type. TweeĆ«n zijn meelevend, oprecht en hartelijk. Ze zijn vriendelijk, gul en offeren zichzelf op, maar ze kunnen ook sentimenteel en vleierig zijn en er te veel op uit zijn om anderen te behagen. Ze willen het beste voor hun omgeving en voelen de drang om op intieme voet met anderen te verkeren en doen vaak dingen voor anderen om maar nodig te zijn. Kenmerkend voor type Twee is dat ze moeite hebben om voor zichzelf te zorgen en hun eigen behoeften te onderkennen. Op hun best zijn gezonde TweeĆ«n onzelfzuchtig en altruĆÆstisch; zij houden onvoorwaardelijk van zichzelf en van anderen. Frans Bauer is enneagramtype 2.

Enneagramtype 3: De presteerder of de succesvolle werker. Het plooibare, op succes gerichte type. DrieĆ«n zijn zelfverzekerd, aantrekkelijk en innemend. Ambitieus, competent en energiek als ze zijn, kunnen ze ook statusbewust zijn en erg gebrand zijn op persoonlijke verbetering. Ze zijn diplomatiek en beheerst, maar ze kunnen zich ook te bezorgd zijn over hun imago en wat anderen van hen denken. Werkverslaving en competitiedrift zijn kenmerkende problemen van type Drie. Op hun best accepteren gezonde DrieĆ«n zichzelf, zijn ze authentiek en alles wat ze lijken te zijn ā€“ rolmodellen, die anderen inspireren. Dirk Scheringa is enneagramtype 3.

Enneagramtype 4: De individualist of de romanticus. Het naar binnen gerichte, romantische type. Vieren zijn zelfbewust, sensitief, gereserveerd en rustig. Ze zijn emotioneel eerlijk, creatief en persoonlijk, maar kunnen ook humeurig en verlegen zijn. Ze mijden anderen als ze zich kwetsbaar en onvolwaardig voelen, maar kunnen ook neer kijken op ā€˜gewoneā€™ manieren van leven en zich daarvan uitgezonderd voelen. Melancholie, genotzucht en zelfmedelijden zijn kenmerkende problemen van de Vier. Op hun best zijn gezonde Vieren geĆÆnspireerd en erg creatief, in staat zichzelf te vernieuwen en hun ervaringen te transformeren. Patty Brard is enneagramtype 4.

Enneagramtype 5: De onderzoeker of de waarnemer. Het opmerkzame, cerebrale type. Vijven zijn alert, nieuwsgierig en bezitten inzicht. Ze kunnen zich volledig concentreren en toeleggen op het ontwikkelen van complexe ideeƫn en vaardigheden. Ze zijn onafhankelijk en vindingrijk, maar kunnen ook volkomen in beslag worden genomen door hun gedachten en hun hersenspinsels. Ze stellen zich afstandelijk op, maar blijven daarbij fijnzinnig en intens. Isolement, excentriciteit en nihilisme zijn kenmerkende problemen van de Vijf. Op hun best zijn gezonde Vijven visionaire pioniers, die hun tijd vaak vooruit zijn en die op een totaal nieuwe manier naar de wereld kunnen kijken. Marco van basten is enneagramtype 5.

Enneagramtype 6: De loyalist. Het toegewijde, op zekerheid gerichte type. Zessen werken hard, zijn betrouwbaar en verantwoordelijk. Ze zijn fantastische trouble-shooters met een scherp oog voor potentiƫle problemen die graag met anderen samenwerken, maar die ook defensief, zorgelijk en ontwijkend kunnen zijn. Hoewel ze erover klagen, vormt stress wel de brandstof van hun motor. Ze zijn vaak behoedzaam en besluiteloos, maar kunnen ook reactief, uitdagend en opstandig zijn. Zelftwijfel en achterdocht zijn kenmerkende problemen van type Zes. Op hun best zijn gezonde Zessen innerlijk stabiel en vol zelf-vertrouwen; ze komen moedig voor zichzelf en anderen op. Hennie Huisman is enneagramtype 6.

Enneagramtype 7: De enthousiasteling of de levensgenieter. Het bezige, productieve type. Zevens zijn op de buitenwereld gericht, optimistisch, veelzijdig en spontaan. Ze zijn speels, ondernemend en praktisch, maar ze kunnen ook te veel doordraven, hun krachten versnipperen en ongedisciplineerd zijn. Ze zijn constant op zoek naar nieuwe en opwindende ervaringen maar kunnen afgeleid raken en zichzelf uitputten door hun onafgebroken dadendrang. Impulsiviteit en ongeduld zijn kenmerkende problemen van de Zeven. Op hun best richten gezonde Zevens hun talenten op zaken die echt de moeite waard zijn en staan ze blijmoedig, tevreden en dankbaar in het leven. Marco Borsarto is enneagramtype 7.

Enneagramtype 8: De uitdager of de baas. Het sterke, strijdlustige type. Achten zijn sterk, assertief en vol zelfvertrouwen. Ze zijn beschermend, vindingrijk, direct en resoluut, maar ze kunnen ook egocentrisch en dominant zijn. Achten menen dat ze hun omgeving moeten beheersen met als gevolg dat ze nogal confronterend en intimiderend zijn. Kenmerkende problemen van type Acht zijn hun woede aanvallen en hun angst om zich kwetsbaar op te stellen. Op hun best zijn gezonde Achten een toonbeeld van zelfbeheersing; ze wenden hun krachten aan om andermans leven te verbeteren en zijn ze heldhaftig, grootmoedig, inspirerend en soms van een historische grootheid. Koningin Beatrix is type 8. Zoals we dat van een koningin verwachten, vertoont ze duidelijk koningengedrag.

Enneagramtype 9: De vredestichter of de bemiddelaar. Het relaxte, zichzelf wegcijferende type. Negens zijn aanvaardend, vertrouwend en stabiel. Ze zijn doorgaans creatief, optimistisch en hulpvaardig, maar kunnen ook al te bereid zijn om zich naar anderen te schikken om de lieve vrede te bewaren. Ze willen dat alles gesmeerd en zonder problemen of conflicten verloopt, maar ze kunnen ook nogal zelfvoldaan zijn en hebben de neiging om alles wat de rust zou kunnen verstoren te bagatelliseren. Kenmerkende problemen van type Negen zijn hun passiviteit en koppigheid. Op hun best zijn gezonde Negens onverzettelijk en allesomvattend; ze kunnen mensen tot elkaar brengen en conflicten de wereld uit helpen. Prins Claus was enneagramtype 9.